De Noordesch van Anloo met 114 Romeinse munten

De Noordes bij Anloo is op de hoogtekaart te zien als een bol. Eeuwen plaggenmestplaggenStukken heide- of grasgrond met de wortels erin. Ze werden gestoken, in de stal onder het vee gelegd en met de mest erin naar de akkers gebracht.Alle begrippen hebben het akkerland langzaam boven de omgeving uit getild, en op de hoogtekaart tekent de esesDe hoge, gezamenlijke akker van een esdorp. De boeren hadden er elk hun eigen stroken, maar de es werd als geheel omheind. Door eeuwen bemesting met plaggen is de grond er dik en bol geworden.Alle begrippen zich af als een opgehoogd vlak. De provincie noemt het een zeer waardevolle es. Op de vondstenlijst staan een urnenveldurnenveldEen begraafplaats uit de late bronstijd en de ijzertijd. De verbrande resten van de doden werden in urnen onder lage heuveltjes bijgezet.Alle begrippen, prehistorisch aardewerk en een Romeinse zilverschat van 114 munten. Dat is een tweede muntvondst op deze kaart, want in 1839 dook een schat bij het Rolderdiep op. Drenthe lag buiten het Romeinse Rijk, dus zulke munten kwamen hier via handel, buit of soldij.

In de landschapsbiografie staat opgetekend hoe de schat gevonden is. In september 2008 liep metaaldetector-amateur Jeroen Nijdam langs een pas gerooide aardappelakker; op omgewerkte grond is de kans op een vondst groter. Hij vond eerst één vervaagd muntje met een reliëf dat op een keizerskop leek, en binnen een vierkante meter een tweede, gaaf en met randtekst. Hij zocht verder en meldde 55 munten bij provinciaal archeoloog Wijnand van der Sanden. Van 9 tot 11 maart 2009 volgde onder diens leiding een onderzoek, dat nog eens 55 munten opleverde. Ze lagen allemaal in de bouwvoor, de omgewerkte bovenlaag.

Daaronder zat ongeroerd zand. Daarin lagen scherven uit de TrechterbekercultuurTrechterbekercultuur4000 tot 2700 v.Chr.Meer over deze periode van ongeveer drieduizend jaar voor Christus, en de contouren van een potje met witte crematieresten uit de bronstijdBronstijd1900 tot 800 v.Chr.Meer over deze periode. De munten lagen dus op een plek waar duizenden jaren eerder al twee heel verschillende volken hun doden begroeven. Waarschijnlijk is de schat in de derde eeuw na Christus bewust aan de rand van dat oude grafveld in de grond gestopt. Dat grafveld was toen al meer dan duizend jaar oud, schreven Van der Sanden en Luning in 2010 in hun artikel over de muntschat van Balloo. P. Beliën en Van der Sanden publiceerden de vondst in 2010 onder de titel "Zilver op de es", in de Nieuwe Drentse Volksalmanak.

Nijdam beschreef de vindplaats zelf kort: "Het hoogste punt van de es, met een bosje van de kerk in het zicht en een weggetje ernaast."

In 1992 raapte M. Wetterauw in een stenenbult op de Noordes een tweezijdig bewerkt stuk vuursteen op, veel ouder dan de munten. Vermoedelijk een halffabrikaat van een vuistbijl. Klopt dat, dan is de Noordesch een van de drie plekken op deze kaart met een spoor van Neanderthalers.

Geopark de Hondsrug schreef de es in als geosite. De provincie noemt daarvoor het urnenveld, het prehistorisch aardewerk en de honderdveertien Romeinse munten.