De nederzetting aan de Bosweg, en een rijk graf uit de ijzertijd

Tussen de begraafplaats en de camping van Anloo ligt een archeologisch monument van ruim drie hectare. Er staat bos op, er ligt een kampeerveld, en wie het openluchttheater in loopt daalt er middenin af. Te zien is er niets.

Wat eronder ligt weten we doordat er meer dan eens iemand heeft gekeken. De eerste keer was rond 1950. Er kwamen resten boven van een graf uit de ijzertijdIJzertijdca. 800 tot 12 v.Chr.Meer over deze periode, en de registratie noemt nog meer vondsten, genoeg om aan een heel grafveldje te denken. Het graf heet rijk. Waaraan het rijk was, staat er niet bij.

Zo gaat dat met een vondst die boven de grond komt vóór de tijd van systematisch onderzoek. Het voorwerp wordt opgeraapt en bewaard. Wat eromheen zat blijft in de grond of gaat op de schop, en daarmee is niet meer vast te stellen waar het bij hoorde. Het voorwerp is gered en de context is weg.

De tweede keer was in 1986. De Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek karteerde het terrein en zette er proefsleuven in. Dat werkt andersom. Een sleuf levert zelden een mooi voorwerp op, maar hij laat zien in welke laag en op welke plek het materiaal zit, en daaraan is af te lezen of er is gewoond of begraven. Uit de grond kwam vuursteen, onder meer uit het neolithicumNeolithicumca. 5325 tot 1900 v.Chr.Meer over deze periode, en aardewerk uit de ijzertijdIJzertijdca. 800 tot 12 v.Chr.Meer over deze periode en de Romeinse tijdRomeinse tijd12 v.Chr. tot ca. 450 na Chr.Meer over deze periode. De dienst houdt het erop dat hier een grote nederzetting heeft gelegen.

Wonen en begraven liggen op dit ene perceel door elkaar heen. Voor de ijzertijdIJzertijdca. 800 tot 12 v.Chr.Meer over deze periode is dat geen uitzondering. De doden bleven dichtbij.

Bij een latere opgraving, die Groenewoudt en Spek in 2016 beschrijven, kwam iets heel anders boven: 55 kuilmeilers, rechthoekig en rond. Daarin werd hout onder de grond tot houtskool gebrand. Binnen de 3 hectare van het onderzoeksgebied lagen er naar schatting ongeveer 300, en de spreiding wijst op nog veel meer erbuiten. Koolstofdateringen van achttien houtskoolmonsters laten twee periodes zien: ongeveer 200 voor tot 200 na Christus, en ongeveer 700 tot 900 na Christus. Het hout was vooral eik, uit secundair bos, bos dat na eerder gebruik van het land was teruggekomen.

De Noordesch ligt een halve kilometer zuidelijker. Daar zijn behalve een urnenveldurnenveldEen begraafplaats uit de late bronstijd en de ijzertijd. De verbrande resten van de doden werden in urnen onder lage heuveltjes bijgezet.Alle begrippen ook 114 Romeinse munten uit de grond gekomen. Of die twee vindplaatsen bij elkaar horen is uit de registraties niet op te maken. Uit dezelfde eeuwen zijn ze wel, op tien minuten lopen van elkaar.

In 1900 lag hier heide, net buiten de wal die de Noordesch omsloot – de rand waar het bouwland ophield en het veld begon. Daarna kwam het bos, en de camping, en het theater. De registratie heeft het terrein naar dat laatste vernoemd. Het heet "Camping".

De stip staat op het zwaartepunt van het geregistreerde vlak. Aanwijzen doet hij niets. Waar in die drie hectare de nederzetting lag en waar het graf, is niet bekend.