Acht grafheuvels in het Evertsbos, vijf ervan ongedocumenteerd opgegraven

Op de dekzandvlakte tussen hunebed D11 en het pinetum, in het bos van Ter Borgh onder Anloo, liggen acht grafheuvels bij elkaar. Ze schelen sterk in formaat. De grootste meet 22 meter in doorsnee en is 1,5 meter hoog, de kleinste 8 meter bij 40 centimeter. Een paar liggen er nog gaaf bij, de rest is beschadigd.

Hier lag open heide met alleen een hunebed erin toen Everhardus Everts, houtimporteur uit Wildervank, rond 1911 zijn eerste perceel kocht. Hij had het jachtgebied gepacht van de boeren van Anloo. Hij vond het te kaal. De Heidemij ontgon het terrein, er gingen larix, fijnspar, grove den en beuk de grond in, en er werd een apart bedrijf voor opgericht, de NV Bosaanplanting Ter Borgh.

Bij de ontginning van 1927 is er over een deel van de heuvels geploegd. Daarna hebben vondstenzoekers erin gegraven. Bij een inspectie in 1999 bleek er een derde oorzaak bij te zijn gekomen. Dassen, konijnen en vossen werken zich door een heuvellichaam heen en halen de opbouw ervan door elkaar.

In 1937 opende A.E. van Giffen vijf van de acht heuvels. Het onderzoek was vluchtig. Heuvel 4 bleek in twee fasen opgeworpen, met in het oudste graf een beker van de enkelgrafcultuurEnkelgrafcultuur2800 tot 2400 v.Chr.Meer over deze periode en daaroverheen een heuvel van plaggen. In heuvel 5 kwam bij een oudere ingraving een beschadigde vuurstenen bijl tevoorschijn. Uit heuvel 2 stamt een urn.

De twee heuvels die Van Giffen liet liggen, 7 en 8, zijn in 1971 door Harsema aangeboord. Een gutsboor haalt dan een smalle kolom grond omhoog, en daaraan is te zien of de bodemopbouw onder de heuvel nog op zijn plaats zit. Onder heide vormt zich langzaam een bleke uitspoelingslaag, het podsolprofiel. Ligt die er nog ongestoord bij, dan is de grond op die plek niet omgewerkt.

De uitkomst verschilde per heuvel. Bij heuvel 7 was het heuvellichaam helemaal doorgewerkt en het oude oppervlak eronder verploegd. Bij heuvel 8 zat alleen de bovenkant overhoop en lagen de onderkant, het oude loopvlak en het podsolprofiel er nog. In allebei kan de bijzetting zelf nog intact zijn, bij heuvel 7 zou het dan om een urnenveldgraf gaan, wat qua afmetingen past.

In de zuidwesthoek van het terrein meldt de registratie een markesteen, en zegt erbij dat daar de marken van Anloo, Gasteren, Eext en Anderen samenkwamen. Dat kan niet kloppen. Als je de vier markepolygonen van de provincie over elkaar legt, dan raken ze elkaar anderhalve kilometer zuidwestelijker, bij de markesteen die op deze kaart als het viermarkepunt staat. Op deze plek lopen alleen de grenzen van Anloo en Eext.