Het verdwenen Borckermeer

In een willekeur uit 1332, waarin Schipborg en Zuidlaren afspreken wie waar vee mag drijven en plaggen mag steken, worden drie grenspunten bij name genoemd: enkele veentjes, de Galgenberg en het Borckermeer. Van die drie is er één helemaal verdwenen. De Borckers – de boeren van Schipborg – hadden het recht hun beesten tot in de latere Zuidlaarder marke te drijven om ze rond dat meer te weiden. Omgekeerd mochten de Zuidlaarders plaggen in de marke van Schipborg, het holt uitgezonderd. Op de onbewoonde veldgronden was zo'n vast, onbetwist punt schaars. De inventarisatie van 2007 telt er in dit hele gebied maar twee waarover eeuwenlang geen ruzie is geweest over naam én ligging: de Galgenberg, en dit meer.

Het ontstond waarschijnlijk doordat aan het eind van de laatste ijstijd een smeltwaterdal door een dekzandrug werd geblokkeerd. Rond 1900 is door die rug een sloot gegraven; het meer viel droog en werd landbouwgrond, en in de jaren '20 was het al ontwaterd. De aanleg van de N34 sneed de laagte daarna voorgoed van de rest van het gebied af.

De kom ligt er nog, als akker. Op het eigen hoogtebeeld is het perceel ten noordoosten van de schietbaan een vlakke bodem van ruim vierhonderd meter lang op ongeveer 4,5 meter boven NAP, terwijl het land eromheen op 6 tot 9 meter ligt: 1,5 tot ruim 4 meter hoger. Aan de zuidkant loopt de bodem in 25 meter 2 meter omhoog – dat is de dekzandrug die het water tegenhield. En dwars door de laagte tekent zich een kaarsrechte donkere lijn af naar het zuidoosten. Dat is de sloot van rond 1900, de ingreep die het meer uit het landschap haalde.

Het rapport doet er een aanbeveling bij: wordt er ooit aan de overkant van de N34 natuur ontwikkeld, begin dan hier, want blokkeer je die afwaterende sloot weer, dan komt er in ieder geval een veentje terug. Dat idee is van Hans Elerie. Voorlopig is het Borckermeer een naam uit 1332 op een akker.