Het verdwenen Borckermeer

In een willekeurwillekeurEen regel die een gemeenschap zelf vaststelde, zoals de boeren van een marke of de Etstoel, bijvoorbeeld over het weiden van vee, het steken van plaggen of het kappen van hout. Wie zich er niet aan hield, kreeg een boete.Alle begrippen uit 1332, waarin Schipborg en Zuidlaren afspreken wie waar vee mag drijven en plaggenplaggenStukken heide- of grasgrond met de wortels erin. Ze werden gestoken, in de stal onder het vee gelegd en met de mest erin naar de akkers gebracht.Alle begrippen mag steken, worden drie grenspunten bij name genoemd. Enkele veentjes, de Galgenberg en het Borckermeer. Van die drie is er één helemaal verdwenen.

De Borckers, de boeren van Schipborg, hadden het recht hun beesten tot in de latere Zuidlaarder markemarkeHet gezamenlijke grondgebied van een dorp: de heide, het veen en de weiden die de boeren samen gebruikten, en ook de vereniging van boeren die erover besliste. Wie er rechten in had, heette markegenoot.Alle begrippen te drijven om ze rond dat meer te weiden. Omgekeerd mochten de Zuidlaarders plaggen in de marke van Schipborg, het holtholtEen bos van de marke, waar de boeren hout haalden voor gereedschap, heiningen en de bouw. Het kappen was aan regels gebonden. De naam leeft voort in veldnamen.Alle begrippen uitgezonderd. Zulke vaste punten waren schaars op de onbewoonde veldgronden. De inventarisatie van 2007 telt er in dit hele gebied maar twee waarover eeuwenlang geen ruzie is geweest over naam én ligging. De Galgenberg is er één, dit meer de andere.

Het ontstond waarschijnlijk doordat aan het eind van de laatste ijstijd een smeltwaterdal door een dekzandrugdekzandFijn zand dat de wind aan het eind van de laatste ijstijd over het land heeft geblazen, als een deken over het oudere landschap. De lage ruggen ervan waren de droge plekken waar mensen woonden en akkerden.Alle begrippen werd geblokkeerd. Rond 1900 ging er een sloot door die rug. Het meer viel droog en werd landbouwgrond, en in de jaren '20 was het al ontwaterd. De aanleg van de N34 sneed de laagte daarna voorgoed van de rest van het gebied af. Dezelfde weg maakte van de Oude Zuidlaarderweg, ooit de route van Groningen naar Coevorden over de Hondsrug, een doodlopend pad.

De kom ligt er nog, als akker. Op het eigen hoogtebeeld is het perceel ten noordoosten van de schietbaan een vlakke bodem van ruim vierhonderd meter lang op ongeveer4,5 meter boven NAP. Het land eromheen ligt op 6 tot 9 meter, 1,5 tot ruim 4 meter hoger. Aan de zuidkant loopt de bodem in 25 meter 2 meter omhoog. Daar ligt de dekzandrug die het water tegenhield. Dwars door de laagte tekent zich een kaarsrechte donkere lijn af naar het zuidoosten. Dat is de sloot van rond 1900, de ingreep die het meer uit het landschap haalde.

Het rapport doet er een aanbeveling bij. Wordt er ooit aan de overkant van de N34 natuur ontwikkeld, begin dan hier, want blokkeer je die afwaterende sloot weer, dan komt er in ieder geval een veentje terug. Dat idee is van Hans Elerie. Voorlopig is het Borckermeer een naam uit 1332 op een akker.