De schietbaan en de houten schietkokers

In 1938 kocht het ministerie van Defensie de heidevelden van Schipborg en het Kniphorstbos, en daarmee stopte iets wat het gebied anders had uitgewist: de ontginning. Wat er aan heide over was werd niet meer omgezet in bouwland. De percelen die in de jaren veertig en vijftig nog aan het terrein werden toegevoegd waren al ontgonnen, maar ondiep – alleen de zode en de loodzandlaag waren gemengd – zodat het grovere reliëf bewaard bleef. Dat de hunebedden, de grafheuvels en de karrensporen hier nog liggen, danken ze voor een deel aan de schietbaan.

In het noorden richtte Defensie het terrein echt in. Er kwamen twee schietbanen, een gebouw met opslag, kantoor, wachtruimte en werkplaats, een handgranatenbaan, een stormbaan met hindernissen en enkele dienstwoningen, waaronder die van de opzichter van de schietbaan. Het bos eromheen is als productiebos aangeplant, maar de inventarisatie van 2007 vermoedt dat het vooral voor de camouflage en de landschappelijke inpassing stond. Achter de banen liggen hoge zandhopen als kogelvanger.

Het bijzonderste staat er nog: de houten schietkokers op de grootste baan. Het zijn houten constructies gevuld met grind, die de kogels moesten opvangen; de soldaten richtten op doelen die achter de openingen in die kokers stonden opgesteld. Volgens de heer Bosma, vroeger beheerder van het terrein bij Defensie, zijn ze zeldzaam, omdat er in Nederland al een tijd niet meer op deze manier wordt geoefend.

Van de gebouwen die Defensie hier neerzette staan er nog twee. Het huis van de opzichter van de schietbaan ligt driehonderdvijftig meter zuidwestelijker, vlak aan de Holle Drift; een tweede dienstwoning, volgens de inventarisatie nog in tamelijk originele staat, staat ruim zevenhonderd meter verderop in dezelfde richting. Het derde gebouw is weg, en dat stond hier vlakbij: vijfenveertig meter van deze stip lag het gebouw met de opslag, het kantoor, de wachtruimte en de werkplaats. Geen van drieën heeft een eigen plek op deze kaart – twee bewoonde huizen en één verdwenen gebouw, met per stuk één regel in het rapport, en drie stippen die hetzelfde zeggen voegen niets toe aan deze ene.

In de jaren tachtig lag er een plan om het gebied als Eenheids Oefen Terrein grootschaliger te gaan gebruiken. Dat ging niet door, onder meer vanwege de cultuurhistorische waarden. In 2006 droeg Defensie het over aan Staatsbosbeheer, en een jaar later werd het het archeologische reservaat dat het nu is.

De inventarisatie zegt er iets bij dat de moeite van het onthouden waard is. Naar de cultuurhistorische waarde van deze militaire resten is nooit onderzoek gedaan, maar ze vertellen volgens het rapport net als de hunebedden en de grafheuvels een essentieel hoofdstuk uit de geschiedenis van dit gebied. Zonder Defensie was er van dat oudere hoofdstuk aanzienlijk minder over geweest.