Driebergen: zes grafheuvels langs een weg over de Hondsrug

Ten noorden van Schipborg, op korte afstand van de oostoever van het voormalige Schipborgermeer, liggen zes grafheuvels op een boogvormige rij. Die boog markeert een prehistorische route die van noord naar zuid over de Hondsrug liep. Het is een weg die niet is teruggevonden als weg maar is gereconstrueerd uit de ligging van de graven zelf. S.W. Jager, die de route in 1985 uitwerkte, zag hier een zijweg. Bij hunebed D8 lijkt die van de hoofdroute af te takken, langs een rij graven op het oneffen terrein ten oosten van het Schipborgermeer. Tussen die rij en twee heuvels ten noordwesten van D8 kan de ontginning van het meer rond 1920 grafheuvels hebben vernield. Jager hield dat voor goed mogelijk. Het terrein is zo grondig geëgaliseerd dat er weinig van terug te vinden is. Dat er meer waren, bevestigt Van Giffen: in 1921, kort na de drooglegging, telde hij op de oostoever van het meer een rij van minstens 10 heuvels.

Van die zes is er één onderzocht; in de literatuur heet hij Annertol III. Van Giffen kende hem ook als paasberg: hij was lang gebruikt voor het paasvuur. Het bleek een heuvel in vier fasenfaseEen periode in het gebruik van een plek die archeologen in de grond kunnen onderscheiden. Een grafheuvel die in twee fasen is opgeworpen, kreeg eerst een graf met een heuvel, en later een tweede graf waarvoor de heuvel werd opgehoogd.Alle begrippen te zijn. Hier is over een lange tijd meer dan eens begraven, telkens met een nieuwe laag eroverheen. De graven horen bij het late neolithicumLate neolithicumca. 2800 tot 1900 v.Chr., de enkelgraf- en klokbekercultuurMeer over deze periode en bij de vroege tot midden-bronstijdMidden-bronstijd1575 tot 1200 v.Chr.Meer over deze periode.

A.E. van Giffen groef er in 1921 alleen een vierkant gat van 4 bij 4 meter in, om te zien of de hele rij zo was opgebouwd als de heuvels bij de Annertol. In de plaggenplaggenStukken heide- of grasgrond met de wortels erin. Ze werden gestoken, in de stal onder het vee gelegd en met de mest erin naar de akkers gebracht.Alle begrippen vond hij een versierde scherf van een klokbeker. Hij vond ook een graf met een bronzen dolk uit de vroege bronstijdVroege bronstijd1900 tot 1575 v.Chr.Meer over deze periode. Van Giffen dacht aan een boomkist, maar waarschijnlijk was het een houten bekisting die deels verkoold was. In 1970 kwam J.J. Butler terug en vond twee vrijwel complete klokbekers, met een paar klompjes barnsteen erbij. Ze waren onbewerkt en kennelijk nooit doorboord. Kralen waren het niet. Barnsteen komt hier niet uit de grond, dus dat is hierheen gebracht.

Twee keer begon een nieuwe laag met scherven. In de voet van de eerste heuvel lagen aan de zuidwestkant scherven van een versierde klokbekerschaal, met houtskool, verspreid over ongeveer een vierkante meter. In de voet van de tweede ophoging lagen aan de westkant scherven van een grote pot met wikkeldraadversiering: indrukken van een om een stokje gewikkeld draadje. J.N. Lanting denkt bij allebei aan een 'bouwoffer', neergelegd toen de laag werd opgeworpen.

Bij de heuvels hoort een tweede spoor, en dat is duizenden jaren jonger. Over het terrein loopt een brede bundel karrensporen die bij dezelfde route hoort, maar hoofdzakelijk in de late middeleeuwenLate middeleeuwen1050 tot 1500Meer over deze periode en daarna is gebruikt. Aan de noordkant zijn die sporen deels verstoven. Zo liggen op één terrein de graven die de weg markeerden en de sporen van het rijden er overheen, met ruim drieduizend jaar ertussen.

De heuvels zijn geen van alle ongeschonden. De registratie somt het nuchter op: een pad dat van noord naar zuid over twee heuvels loopt en er tien tot vijfentwintig centimeter in is gesleten, dierlijke ingravingen in de taluds, een zandpad langs de voet van de vierde, en op één heuvel recent opgeworpen grond. Het Drents Museum heeft er in 1996 vijf geconsolideerd. De heuvel die in de registratie nummer zeven draagt is toen overgeslagen en heeft nog altijd een onregelmatig oppervlak.

Op de topografische kaart van 1925 staan de heuvels als losse stervormige tekentjes, en op die kaart is de boog het duidelijkst te zien. Op de hoogtekaart is het lastiger. Dit is stuifzandgebied, en de duinen die de wind heeft achtergelaten hebben ongeveer dezelfde vorm en hoogte als de heuvels zelf.