Een kwart grafheuvel met een kelder erin, bij de Annertol

Langs de Oude Tolweg bij Schuilingsoord staat een kwart van een grafheuvel overeind. Oorspronkelijk mat hij 20 meter in doorsnee en 1,5 meter hoog. Wat er over is, is het zuidoostelijke kwadrant. In dat restant is later een kelder gebouwd, een aardappel- of schuilkelder, en de muren daarvan steken nog uit de grond.

Dat er precies een kwart staat, komt door de manier van graven. A.E. van Giffen onderzocht de heuvel in 1921 met zijn kwadrantenmethode: drie kwarten groef hij af, van het vierde, het zuidoostelijke, mat hij alleen de hoogtelijnen in. Teruggelegd is de rest daarna niet. Hij vond in het midden drie hoofdgraven, waaronder een boomkistgraf. Dit is een uitgeholde boomstam als doodskist. Bijgaven waren er nauwelijks: alleen in het kleinste graf lag een fragment van een vuurstenen klingetje. Van Giffen dacht bij de drie aan een man met vrouw en kind. Later zijn er crematies in de heuvel bijgezet, in het zuidwestelijke kwart alleen al 6, waaronder een grote tonvormige urn met twee bronzen naalden en een pincet erin. Van Giffen schatte die urn op 500 voor Christus; de koolstofdatering van de crematie plaatst hem eeuwen eerder, in de midden-bronstijdMidden-bronstijd1575 tot 1200 v.Chr.Meer over deze periode. De heuvel bleek in drie fasenfaseEen periode in het gebruik van een plek die archeologen in de grond kunnen onderscheiden. Een grafheuvel die in twee fasen is opgeworpen, kreeg eerst een graf met een heuvel, en later een tweede graf waarvoor de heuvel werd opgehoogd.Alle begrippen te zijn opgeworpen, alle drie waarschijnlijk in de vroege of de eerste helft van de midden-bronstijd. Een krans van palen of stenen om de voet ontbrak.

Een graf zonder bijgaven is niet hetzelfde als een leeg graf. Wat erin lag, is vergaan: in het zure Drentse zand blijft van een lichaam en van hout alleen een verkleuring over, en wie geen pot of bijl meekreeg laat verder niets na. Van Giffen kon de kist herkennen aan precies zo'n verkleuring.

Hoe ver dat ging, liet een kleinere heuvel zien, zo'n 20 meter westelijker, die hij tegelijk opgroef. In een van de boomkisten tekenden bekken en benen zich nog af als een schaduw in het zand: een dode op de rug, het hoofd naar het oosten. Rechts op de borst lag een bronzen naald met resten van wollen draad, bewaard door het kopergroen. Van Giffen zag er een speld in die een lijkkleed bijeenhield.

De heuvel ligt niet op zichzelf. Iets zuidelijker ligt een rij heuvels op één lijn, en de registratie leest daarin een prehistorische route over deze kant van de Hondsrug. Het is hetzelfde patroon dat verderop op deze kaart bij Drewelik en de Kampakkers te zien is. Waar de doden liggen, liep men.

De weg langs de heuvel heet nog altijd de Oude Tolweg. De Oostermoerse straatweg, in 1859 gereed, had twee tolheffingen waarvan er één tussen Zuidlaren en Annen lag. Het huisje van de andere staat er nog, halverwege Eext en Annen.

In 2000 heeft de provincie het restant hersteld. Het terrein is rijksmonument 46190; het punt uit het aanwijzingsbesluit ligt drie meter van het midden van het geregistreerde vlak.