De handgranatenbaan in het Strubben-Kniphorstbos, gebouwd op een grafveld

In het noorden van het Strubben-Kniphorstbos richtte Defensie een oefenterrein in: twee schietbanen, een gebouw met opslag, kantoor, wachtruimte en werkplaats, een stormbaan met hindernissen, en hier een handgranatenbaan. De Heidemij legde er in de jaren zestig een deel van de wegen aan, maar de handgranatenbaan lag er toen al.

Die bestond uit een veldje en een gebouw met een kelder en houten schotten, en in die drie woorden zit het hele ontwerp. In de kelder wachtten de militairen op hun beurt. Vanachter de schotten werd de granaat gegooid. En de schotten waren van hout, niet van steen of staal, om de scherven op te vangen in plaats van ze terug te kaatsen.

Wat eronder ligt is ouder. Het rapport dat dit terrein in 2007 in kaart bracht meldt in één zin dat bij de aanleg van de handgranatenbaan een grafheuvel is verdwenen. Wanneer, zegt het niet. Vermoedelijk is het de heuvel die W. Glasbergen en H.T. Waterbolk in december 1954 onderzochten: volgens het Nieuwsblad van het Noorden lag die onder Schipborg op het militaire oefenterrein en was hij "eigenlijk al geheel vernield doordat de grond gebruikt was voor het aanleggen van een granatenbaan". Alleen de plattegrond viel nog vast te leggen.

Vlak ten westen van de baan ligt een urnenveld waarvan de heuvels 44 tot en met 53 nooit zijn gerestaureerd: vijf kleine uit de late bronstijdLate bronstijd1200 tot 800 v.Chr.Meer over deze periode of vroege ijzertijdVroege ijzertijd800 tot 500 v.Chr.Meer over deze periode, met daarvoor een grotere die waarschijnlijk uit het laat-neolithicumLaat-neolithicumca. 2800 tot 1900 v.Chr., de enkelgraf- en klokbekercultuurMeer over deze periode of de vroege bronstijdVroege bronstijd1900 tot 1575 v.Chr.Meer over deze periode stamt. Omdat ze niet zijn hersteld zijn ze ook niet met gras begroeid, en juist daardoor vallen ze in het bos minder op dan de gerestaureerde heuvels elders in het reservaat.

En er hoort water bij. Eenenzeventig meter ten noordoosten van de baan ligt een kom die in het hoogtebeeld vijfenvijftig centimeter onder zijn rand duikt: een dichtgroeiend watertje, een van de laatste drie open watertjes van dit gebied naast het Addersveentje en het Boekweitenveentje. De rest is door ontwatering verdwenen. Archeoloog Sake Jager is ervan overtuigd dat dit veentje dienst heeft gedaan als offerplaats, en zijn argument is de ligging: het ligt pal tussen de graf- en brandheuvels in.

Zo liggen op een paar honderd meter een offerveentje, een urnenveld en een plek waar jonge mannen leerden granaten gooien. Het rapport zelf trekt die lijn ook: deze militaire resten vertellen net als de hunebedden en de grafheuvels een hoofdstuk van dit gebied.