De boterfabriek De Drie Eenheid in Balloo

In Balloo, bij het huis dat nu Balloo 49 heet of er vlakbij, stond van 1898 tot 1913 een boterfabriek. Hij heette De Drie Eenheid. Het was een handkrachtfabriek, een van de vier in de gemeente Rolde die nooit op stoom overgingen.

In 1895 maakten de boeren van Balloo hun boter nog thuis, "volgens de oude methode". Rolde had toen net een fabriek, en een jaar later leverde Balloo daar zijn melk. In mei 1898 verschenen de statuten van een eigen coöperatie, "De drie eenheid". De bouw werd aanbesteed ten huize van E. Weggemans in Deurze. De laagste inschrijver zat zo'n 400 gulden boven de raming. Het werk werd daarom niet gegund, maar opgedragen aan een zekere Lanjouw. Uit 17 sollicitanten werd H. Schuring uit Hijken de eerste directeur.

In september 1900 besloot de vereniging de melk voortaan naar het vetgehalte te betalen, zoals Rolde en Deurze al deden. Op 17 september stond ook de tweede centrifuge in de fabriek. In 1902 werd Balloo lid van de Bond van Coöperatieve Zuivelfabrieken in Drenthe.

Directeuren bleven er niet lang. In 1901 kwam A. Westerhof uit Zeijen, in oktober 1902 vertrok hij weer naar Zeijen. De advertentie voor zijn opvolger bood zeven gulden per week, met een woning die niet vrij was. J. Kremer uit Grolloo nam de plaats in. In 1905 zocht het bestuur opnieuw een directeur voor de "Handkr. Boterfabriek te Balloo", en werd De Jonge uit Staphorst benoemd. Vier benoemingen in zeven jaar. Een vrijwilliger uit Balloo, Jan Weggemans, werd in 1903 zelf directeur in Peelo.

In Rolde werd intussen over stoom gepraat. In juni 1907 besprak de fabriek daar het plan om samen met de handkrachtfabrieken van Balloo, Deurze en Anderen één stoomzuivelfabriek te beginnen. Twee derde van de aandeelhouders was voor stoom. Harmannus Gerrits, eerder directeur in Balloo, werd in 1913 directeur in Rolde. Onder hem werd die fabriek een stoomfabriek.

Op 17 januari 1913 liet het bestuur in Rolde verkopen: "De Fabriek op afbraak", ingezet op 300 gulden, en het huis "zijnde de nieuwe Directeurswoning" met erf in Balloo, ingezet op 1020 gulden. Dat de stoomfabriek in Rolde het einde van Balloo betekende, is aannemelijk. Met zoveel woorden staat het in geen van de berichten.

Waar het gebouw precies stond, is ook niet helemaal zeker. Een foto met acht mannen, onder wie directeur De Jong, heet in de beeldbank "Voormalige melkfabriek De Drie-eenheid, Balloo 49". De Kloetschup zet bij dezelfde foto "tegenover mevr. Piest". Of Balloo 49 de fabriek zelf was of de directeurswoning, zegt geen van beide.