Kampsheide

Even ten zuidwesten van Balloo ligt Kampsheide, een klein heideveld vol grafheuvels. Op en rond het veld liggen ruim veertig grafheuvels, een urnenveld, resten van een celtic field en hunebed D16, en daarmee is het een van de rijkste prehistorische landschappen van de omgeving. Er zijn ook enkele aanwijzingen voor een grafveld uit de Romeinse tijdRomeinse tijd12 v.Chr. tot ca. 450 na Chr.Meer over deze periode.

Zulke heidevelden bewaren prehistorische sporen omdat ze lange tijd niet geëgaliseerd of diep geploegd zijn. Grafheuvels, oude akkers en paden blijven daardoor als reliëf herkenbaar, terwijl veel sporen in ontgonnen landbouwgrond verdwenen of werden afgevlakt. Op de kaart valt het patroon meteen op: binnen de heide liggen tientallen bulten en lijnen, terwijl daarbuiten het rechte patroon van ontginning en ruilverkaveling overheerst. De bulten zijn vooral grafheuvels; de lijnen kunnen oude paden, karrensporen, akkergrenzen of andere landschapsresten zijn.

In 1948 kocht de Stichting Het Drentse Landschap de Kampsheide voor bijna 14.000 gulden van de familie Von Baumhauer-Oldenhuis Gratama. Het was het eerste terrein van de stichting, die in 1934 was opgericht.

Kampsheide ligt op de overgang tussen de hogere Ballooër es en het beekdal van het Loonerdiep, en juist die afwisseling van hoge droge grond en natte laagtes maakte het gebied in verschillende perioden aantrekkelijk.

Aan de voet van die es ligt het ven Kampsheide: 1,8 hectare open water in een laagte in het dekzand. Het is gemiddeld een halve meter diep en nergens dieper dan 0,7 meter. Op de topografische kaart van 1899 staat het voor het eerst, als een plas in open heide. Hoe de laagte ontstond, is niet duidelijk. De Geomorfologische kaart van Verbeek en anderen (2009) houdt het op een pingoruïne, de kuil van een weggesmolten ijsheuvel, en de pingolaag van de provincie noemt het 'waarschijnlijk' een pingoruïne. L. van Hoven van Landschapsbeheer Drenthe denkt aan een uitblazingskom, die de wind uit het zand heeft geblazen. Ronald Bijkerk en zijn medeauteurs noemen het in hun rapport over de Drentse vennen (2025) een open vraag, en een bladzijde verder toch 'waarschijnlijk een pingoruïne'. Op onze hoogtekaart ligt de oever op 10,8 tot 11,0 meter boven NAP. Een wal rondom is er niet op te zien.

De es ligt tot een meter of 3 hoger dan het ven. Onze hoogtetegels geven 150 meter naar het oosten 12,9 meter, 2 meter boven de oever. Bij zware regen loopt er water van de maïsakkers op de es het ven in. In de jaren zeventig groeide het dicht met pitrus. In 1981 is het leeggepompt en schoongemaakt, en in 2002 is de helft van de venrand geplagd. Sinds ongeveer 2000 grazen er tien schapen. Volgens Bijkerk en de zijnen is het water sinds 1991 beter geworden, al bleef het fosfaatgehalte hoog en was de kwaliteit in 2022 nog matig. Dat jaar verschenen er op het vochtige heideveldje aan de zuidoever bruine en witte snavelbies en veenbies.

Samen met het Tumulibos en enkele losse heuvels in de omgeving vormde Kampsheide ooit één groter prehistorisch grafveld. Veel heuvels verdwenen bij ontginningen; wat hier overbleef is dus een fragment van iets veel groters.