Kampsheide

Even ten zuidwesten van Balloo ligt Kampsheide, een klein heideveld vol grafheuvels. Op en rond het veld liggen ruim veertig grafheuvels, een urnenveldurnenveldEen begraafplaats uit de late bronstijd en de ijzertijd. De verbrande resten van de doden werden in urnen onder lage heuveltjes bijgezet.Alle begrippen, resten van een celtic fieldceltic fieldEen prehistorisch akkersysteem van kleine, vierkante veldjes met lage wallen eromheen, als een honingraat. In Drenthe aangelegd vanaf de late bronstijd tot in de Romeinse tijd. Het Nederlandse woord is raatakker.Alle begrippen en hunebed D16, en daarmee is het een van de rijkste prehistorische landschappen van de omgeving. Er zijn ook enkele aanwijzingen voor een grafveld uit de Romeinse tijdRomeinse tijd12 v.Chr. tot ca. 450 na Chr.Meer over deze periode.

Zulke heidevelden bewaren prehistorische sporen omdat ze lange tijd niet geëgaliseerd of diep geploegd zijn. Grafheuvels, oude akkers en paden blijven daardoor als reliëf herkenbaar, terwijl veel sporen in ontgonnen landbouwgrond verdwenen of werden afgevlakt. Op de kaart valt het patroon meteen op: binnen de heide liggen tientallen bulten en lijnen, terwijl daarbuiten het rechte patroon van ontginning en ruilverkaveling overheerst. De bulten zijn vooral grafheuvels; de lijnen kunnen oude paden, karrensporen, akkergrenzen of andere landschapsresten zijn.

Bij de scheiding van de markemarkeHet gezamenlijke grondgebied van een dorp: de heide, het veen en de weiden die de boeren samen gebruikten, en ook de vereniging van boeren die erover besliste. Wie er rechten in had, heette markegenoot.Alle begrippen Balloo in 1848 verwierf de Asser rechtbankpresident Sijbrand Gratama dit gebied, aansluitend bij zijn boerderij Kamps. Hij begon er een klein landgoed met bossen en lanen. De heide liet hij ongemoeid.

In 1948 kocht de Stichting Het Drentse Landschap de Kampsheide voor bijna 14.000 gulden van de familie Von Baumhauer-Oldenhuis Gratama. Het was het eerste terrein van de stichting, die in 1934 was opgericht.

Kampsheide ligt op de overgang tussen de hogere Ballooër es en het beekdal van het Loonerdiep, en juist die afwisseling van hoge droge grond en natte laagtes maakte het gebied in verschillende perioden aantrekkelijk.

Aan de voet van die esesDe hoge, gezamenlijke akker van een esdorp. De boeren hadden er elk hun eigen stroken, maar de es werd als geheel omheind. Door eeuwen bemesting met plaggen is de grond er dik en bol geworden.Alle begrippen ligt het ven Kampsheide: 1,8 hectare open water in een laagte in het dekzanddekzandFijn zand dat de wind aan het eind van de laatste ijstijd over het land heeft geblazen, als een deken over het oudere landschap. De lage ruggen ervan waren de droge plekken waar mensen woonden en akkerden.Alle begrippen. Het is gemiddeld een halve meter diep en nergens dieper dan 0,7 meter. Op de topografische kaart van 1899 staat het voor het eerst, als een plas in open heide. Hoe de laagte ontstond, is niet duidelijk. De Geomorfologische kaart van Verbeek en anderen (2009) houdt het op een pingoruïnepingoruïneEen ronde laagte, soms met een lage wal eromheen. Het is wat over is van een heuvel met een kern van ijs uit de laatste ijstijd: toen het ijs smolt, zakte de heuvel in. Vaak staat er water in of is hij met veen gevuld.Alle begrippen, de kuil van een weggesmolten ijsheuvel, en de pingolaag van de provincie noemt het 'waarschijnlijk' een pingoruïne. L. van Hoven van Landschapsbeheer Drenthe denkt aan een uitblazingskomuitblazingskomEen laagte die de wind heeft uitgeblazen toen het zand kaal lag, in de laatste ijstijd of later op de stuifzanden. De wind nam het zand mee tot op een laag die bleef liggen, zoals het grondwater of leem. Zo'n kom is meestal ondieper dan een pingoruïne, hooguit een paar meter, en heeft vaak een wal van opgewaaid zand aan één kant.Alle begrippen, die de wind uit het zand heeft geblazen. Ronald Bijkerk en zijn medeauteurs noemen het in hun rapport over de Drentse vennen (2025) een open vraag, en een bladzijde verder toch 'waarschijnlijk een pingoruïne'. Op onze hoogtekaart ligt de oever op 10,8 tot 11,0 meter boven NAP. Een wal rondom is er niet op te zien.

De es ligt tot een meter of 3 hoger dan het ven. Onze hoogtetegels geven 150 meter naar het oosten 12,9 meter, 2 meter boven de oever. Bij zware regen loopt er water van de maïsakkers op de es het ven in. In de jaren zeventig groeide het dicht met pitrus. In 1981 is het leeggepompt en schoongemaakt, en in 2002 is de helft van de venrand geplagd. Sinds ongeveer 2000 grazen er tien schapen. Volgens Bijkerk en de zijnen is het water sinds 1991 beter geworden, al bleef het fosfaatgehalte hoog en was de kwaliteit in 2022 nog matig. Dat jaar verschenen er op het vochtige heideveldje aan de zuidoever bruine en witte snavelbies en veenbies.

Samen met het Tumulibos en enkele losse heuvels in de omgeving vormde Kampsheide ooit één groter prehistorisch grafveld. Veel heuvels verdwenen bij ontginningen; wat hier overbleef is dus een fragment van iets veel groters.