De Vijzelesch, een es die grotendeels is afgegraven

Een es is de oude akker van een dorp, eeuwenlang bemest met heideplaggen en stalmest. Al dat materiaal bleef liggen, dus de akker groeide langzaam omhoog – soms wel een meter. Eext had er meerdere; dit is de Vijzelesch, aan de oostkant richting het Zwanemeer. Van het esdek is weinig over: zandwinning heeft het grotendeels weggehaald. Wat er nog ligt is een restant, en juist daaronder zit het verhaal. Van Giffen groef hier in 1932 en 1935 in een kleine noodopgraving een nederzetting op uit de tweede en derde eeuw na Christus – Romeinse tijd, terwijl Drenthe buiten het Romeinse Rijk lag. Boringen van RAAP wezen in 1992 en 1999 uit dat de cultuurlaag onder het restant nog intact is en zich zo'n twintig meter in de aangrenzende akker voortzet. Mogelijk ligt er ook een laatmiddeleeuwse landweer.