Zes grafheuvels bij het Zwanemeer, en de acht die er waren

Op een dekzandrug bij het Zwanemeer liggen zes grafheuvels uit de ijzertijdIJzertijdca. 800 tot 12 v.Chr.Meer over deze periode, samen een beschermd monument van zeer hoge archeologische waarde. De groep ligt precies op de overgang van de Hondsrug naar het Hunzedal, op een hogere en drogere plek in het landschap. Oorspronkelijk waren het er minstens acht; twee verdwenen door zandwinning, zodat wat er nu ligt slechts een deel van het oorspronkelijke grafveld is.

In 1950 onderzocht Albert Egges van Giffen twee van de heuvels, die door diezelfde zandwinning werden bedreigd. Dat onderzoek leverde de datering op: de groep hoort bij de overgangsfase van urnenvelden naar brandheuvels in de ijzertijdIJzertijdca. 800 tot 12 v.Chr.Meer over deze periode. In die periode werden overledenen meestal gecremeerd, waarna de resten in een urn of kuil werden begraven en soms met een kleine heuvel werden afgedekt. De groep bij de Vijzelkampen laat een fase zien waarin verschillende grafrituelen naast elkaar voorkwamen.

Van de zes overgebleven heuvels zijn er vier redelijk goed bewaard. De andere twee liggen in het stelsel van voetpaden en zijn nauwelijks nog van hun omgeving te onderscheiden; van een van die twee is bovendien het centrum vergraven. Klein zijn ze allemaal: 6.8 tot 10.4 meter doorsnede en 10 tot 40 centimeter hoog. Daarom is deze plek vooral goed te herkennen met het local relief model, dat de kleine verhogingen zichtbaar maakt die vanaf het wandelpad gemakkelijk verloren gaan in het reliëf.

De zes heuvels bij de Vijzelkampen maken deel uit van een groter grafheuvellandschap in het Zwanemeerbos: samen met de groepen van 26 en elf heuvels liggen hier ongeveer 43 grafheuvels bij elkaar.