Het huis Übbena en de watermolen van Oudemolen

Aan de Drentsche Aa bij Oudemolen, in een bocht die de beek ooit heeft afgesneden, stond het huis van de jonkers Übbena. Er staat niets meer van overeind. Een krant schreef in 1939 dat het "geheel door grachten en de A omgeven" was en "ten westen van de tegenwoordige boerderij" stond.

De Übbena's waren Oost-Friese edelen. Aan de beek bouwden ze een sterk huis en een watermolen, een molen die door het stromende water werd aangedreven. Naar die molen heet het dorp. Veertien dorpen moesten er volgens de krant van 1982 hun graan laten malen. De naam Oudemolen duikt op in 1498, het huis pas in 1642, als "het Huys te Oude Meule". Het was toen al vervallen, de molen "old ende vervallen". Jonker Harmen Übbena woonde er nog. Rond 1650 trok de familie naar Bunne.

Het jaartal 1422, dat ook bij de watermolen op deze kaart staat, rust op één vondst. Bij de bouw van een nieuwe schuur in 1913 vond men een balkje met dat jaartal. Op twaalf voet diepte kwamen fundamenten van het oude gebouw tevoorschijn. Zo vertelden bewoner Steven Kamps en schoolhoofd Van Zanten het in 1939. Schoolmeester Crone hield het zelfs op 1307, maar uit welke bron hij dat had, weet niemand.

Kamps ruimde ook de stuwresten op. Het waren zware eiken posten, en ze deden daarna nog jaren dienst als vloer van een varkenshok. Op de plek van de stuw lag in 1939 een bruggetje met één leuning.

Op 8 september 1635 werd jonker Jan Übbena gedood door Johan Kiers ten Berge, deurwaarder van Gedeputeerden in Assen. De dader vluchtte de provincie uit. Zo schreef een lezer in 1955, die erbij zei dat de familie toen nog in Oudemolen woonde. De krant van 1982 houdt het op 1636 en noemt het eigendom van de molen als inzet van de ruzie.

Enkele jaren voor 1982 vonden medewerkers van Staatsbosbeheer, eigenaar van het terrein, op de bodem van de Aa resten van wat een watermolen bleek. Leden van de amateurvereniging APAN gingen graven, met metaaldetectoren en ook met een wichelroedeloper. Ze legden funderingen bloot met oventjes en plavuizen vloeren. Er kwamen scherven van versierde wijnglazen boven, glas-in-lood en een compleet paardenskelet. Het hoogtepunt was een kamrad van de watermolen. Het rad werd gerestaureerd.

Waar het huis precies lag, is alleen in woorden overgeleverd. De krant van 1939 legt het ten westen van de boerderij, die van 1982 binnen een afgesneden bocht van de Aa. Een opgemeten plattegrond is niet gevonden.