Hunebed D8, het geschenk van Kniphorst

In het Kniphorstbos bij Anloo staat een compleet en goed bewaard hunebed: vier dekstenen rusten netjes op acht zijstenen en twee sluitstenen, op een schotelvormige verhoging. De grafkamer is 5,7 meter lang, anderhalve meter korter dan die van D7 een paar honderd meter verderop. Eén poortsteen staat er nog; de plaats van de tweede heeft Van Giffen met een cement-plombe gemarkeerd.

Op papier duikt D8 voor het eerst op in 1711. Toen Van Giffen het in 1918 bezocht, trof hij het aan in wat hij "het bosch van den Heer Kniphorst" noemde; hij gaf het zijn nummer, beoordeelde het als "in zeer goed onderhouden staat" en vond het tussen 1848 en 1875 "verkeerdelijk hersteld". In 1952 en 1965 is het opnieuw gerestaureerd. Dat bos draagt nog steeds die naam, en niet toevallig: landgoedeigenaar mr. Casper Everhard Kniphorst (1815-1879), notaris te Zuidlaren, schonk het hunebed in 1871 aan de provincie, hetzelfde jaar waarin de boermarke van Eext haar hunebedden wegschonk. Zijn familie had dit deel van de heide in de tweede helft van de negentiende eeuw bij elkaar gekocht: bij de markeverdeling wilden de boeren vooral het vruchtbare beekdal, en zo kon een welgestelde familie hier in één blok woeste grond verwerven en er bos op laten planten. De naam bleef, de eigenaar niet. Rond 1920 ging het bos van de familie Kniphorst uit Stadskanaal over op Kröller, dezelfde die bij Schipborg de modelboerderij liet bouwen die nu naar Berlage heet, en die daar volop aan het ontginnen was. Een dorpskroniek uit die jaren meldt het in één zin, alsof het niets bijzonders was.

En in 1992 bleek D8 gezelschap te hebben gehad. In een kaalslag direct ten zuiden van het hunebed ontdekten A. Klein Wassink, J.E. Musch en J. Musch de resten van twee volledig ontmantelde hunebedden. Van D8a restte niet meer dan een onopvallende, onregelmatige verlaging, die grotendeels samenvalt met een vergraven kuil; te oordelen naar wat er in de grond zat gaat het om een klein hunebed met vier of vijf paar zijstenen, en zijn oriëntatie houdt vermoedelijk verband met de ligging langs een prehistorische route. Van D8b was de standplaats in het terrein te herkennen als een flauwe ovale verlaging met daaromheen de aanzet van een lage heuvel. Het aardewerk dat er werd verzameld is trechterbekerwaar uit de latere horizonten. Beide staan als losse punten op deze kaart, vlak naast D8: een hunebed dat is weggehaald laat dus wel degelijk iets na, alleen moet je weten dat een ondiepe kuil met een rand eromheen ook een monument kan zijn.