Het enige archeologische reservaat van Nederland

De Strubben-Kniphorstbos is 377 hectare groot en sinds 2000 het eerste en tot nu toe enige archeologische reservaat van Nederland; de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed noemt het bovendien het grootste archeologische monument van het land. In dit ene gebied liggen sporen van het late paleolithicum tot de late middeleeuwen door elkaar: hunebedden, grafheuvels, een urnenveld, zeer brede bundels karrensporen en middeleeuwse markewallen – de grenswallen tussen de gemeenschappelijke gronden van Anloo, Schipborg en Zuidlaren. Op één van de grafheuvels stond in de dertiende eeuw een galg; ook hier heet die heuvel de Galgenberg. Er ligt nog een laag overheen die veel jonger is en die het gebied tot ver na de oorlog een militair oefenterrein maakte: een schietbaan, een stormbaan, en een handgranatenbaan die bestond uit een veldje met een gebouw met kelder, waarin de militairen op hun beurt wachtten, en houten schotten waarachter de granaat werd gegooid – hout, om de scherven op te vangen. Het mooiste zit in de bomkraters. Volgens ooggetuigen wierp een Engelse Lancaster hier een deel van zijn bommenlast af om te ontsnappen aan een Duitse jager, en volgens de inventarisatie zou de vluchtroute van die bommenwerper te reconstrueren zijn aan de hand van de kraters die hij achterliet. Eén daarvan, direct ten zuiden van de schietbaan, is ook echt in het veld teruggevonden; van de andere is de ligging onzeker. Er loopt bovendien een diepe greppel door het gebied waarvan de bomen die erin groeien verraden dat hij tientallen jaren oud is – volgens Elerie een loopgraaf, mogelijk gegraven in verband met de route die de Canadese bevrijders door dit gebied namen, mogelijk gewoon bij een oefening.