Villa Maria, het buiten van de Kniphorsts

Op de Franse kaart van 1812 is dit nog lege heide zonder veel reliëf. In de tweede helft van de negentiende eeuw kocht de familie Kniphorst die heide, plantte hem vol en maakte er een landgoed van; rond 1900 stond het gebied al in het bos. In het zuidelijke deel ging het niet meer alleen om hout. Daar verscheen een buiten, met beukenlanen en een ruimer sortiment bomen dan in de eiken- en dennenbossen verderop, en middenin stond Villa Maria – een houten chalet met bijgebouwen, ook wel de Hunnenborg genoemd.

Een buiten met gazons en tuinen is het nooit geweest. De inventarisatie van 2007 noemt het gebied door jarenlange verwaarlozing niet meer als buiten te ervaren, en somt op wat er nog wél van te herkennen is: de restanten van de vijver, enkele beukenlanen, de plek van de belvedèretoren en stukken beukenbos. Op het vroegere buiten ligt nu de natuurcamping.

Drie van die dingen zijn na te meten. De vijver ligt er nog: op het eigen hoogtebeeld is het een druppelvormige laagte van ruim twintig bij twaalf meter en zeventig centimeter diep, met de uitgegraven grond als een duidelijke wal aan de zuidoostkant en een kaarsrechte greppel die er van de andere kant op uitkomt. Dat punt ligt vier meter van de plek waar de inventarisatie de vijver zet – zo dicht dat er geen twijfel over is welke laagte bedoeld wordt.

De belvedère is er niet meer, maar zijn perceel is dat wel. Het rapport beschrijft de standplaats van de uitkijktoren als een nu met beuken beplant, door een greppel omgeven perceeltje, en precies dat tekent zich op negentig meter ten noorden van het chalet af: een rechthoek die aan alle zijden door een greppel wordt begrensd. Waar de toren binnen dat vak stond staat er niet bij, en het rapport zet zijn eigen punt er dan ook uitdrukkelijk bij benadering.

Van het chalet zelf is in het reliëf geen fundament aan te wijzen. Wat het buiten laat zien is iets anders: dat je een landgoed niet aan zijn gebouw herkent maar aan zijn grondwerk. De vijver, de wal, de greppel om het torenperceel en de lanen liggen er na honderd jaar verwaarlozing nog, en het huis waar het allemaal om begonnen was is spoorloos.