Hambroeken: wat er uit de bagger van het Voorste Diep kwam

Op de wig tussen twee beken ligt een dekzandrug van nog geen vijf meter boven NAP. Het Voorste Diepje komt uit het zuidwesten, het Achterste Diep uit het zuidoosten, en honderdveertig meter ten noorden van deze plek lopen ze samen. Vanaf dat punt heet het water Hunze, en het stroomt langs de hele oostflank van de Hondsrug naar het noorden.

Het hoogtebeeld laat die rug nauwelijks zien. Over 600 meter west-oost varieert de hoogte tussen 4,4 en 5,3 meter NAP, met de rug zelf op ongeveer 4,9 meter. Een halve meter, ondergesneeuwd door twee eeuwen veenkoloniale ontginning. De karteerders van RAAP hadden er in 1992 hetzelfde probleem, om een heel andere reden. Het terrein was net beplant met productiebos, en onder de boompjes stond het gras zo hoog dat ze er geen reliëfverschil in konden ontdekken.

Hier ligt vuursteen uit drie perioden – het laat-paleolithicumLaat-paleolithicumca. 30.000 tot 11.000 jaar geledenMeer over deze periode, het mesolithicumMesolithicumca. 9700 tot 5325 v.Chr.Meer over deze periode en het neolithicumNeolithicumca. 5325 tot 1900 v.Chr.Meer over deze periode – en daarnaast aardewerk uit de ijzertijdIJzertijdca. 800 tot 12 v.Chr.Meer over deze periode van het type Ruinen-Wommels. RAAP zette de rug in vindplaatscategorie 2. Dat betekent: grote kans dat er nog gave resten in de grond zitten.

De rijkste vondsten komen niet van de akker. Ze komen uit de baggergrond die bij het uitdiepen van het Voorste Diep op de kant werd gegooid. Daarin zaten een basisbijl van gewei, een dissel van edelhertgewei, een geslepen vuurstenen bijl, het fragment van een hamerbijl, een bronzen speld, een doorboorde steen die archeologen een Geröllkeule noemen, en veel botfragmenten. Bot en gewei vergaan in droge zandgrond binnen enkele eeuwen. In nat veen blijven ze liggen zoals ze zijn achtergelaten, en daarom is het Hunzedal een ander soort vindplaats dan de essen op de Hondsrug.

Zo'n 300 meter noordelijker staat onder dezelfde veldnaam nog een baggervondst geregistreerd: een bronzen dolk uit de vroege of midden-bronstijdMidden-bronstijd1575 tot 1200 v.Chr.Meer over deze periode. Van dezelfde plaats komen mogelijk ook een zwaardkling van het type Sögel en een hondenschedel.