Moekmade, waar het dal ook het bot bewaarde

Tussen de hooilanden aan de bovenloop van de Hunze ligt een terrein van ruim een hectare dat Moekmade heet, 27 meter van het water. De naam zegt wat het was: een made is hooiland in een beekdal. De buren heten net zo: Freemmade aan de ene kant, Stukachtermade aan de andere, met De Lagen en Middenveen ertussen. Het is de vlakke, natte kant van het landschap, hier 5 meter boven NAP met nauwelijks 2 meter verschil over 400 meter.

Op dat perceel is neolithisch vuursteen gevonden, en daarnaast iets wat je zelden vindt: botmateriaal van een hert. Vuursteen overleeft overal, maar bot vergaat in droge zandgrond binnen enkele eeuwen. Dat het hier bewaard bleef komt door het water. In veen en in dichtgegroeide oude meanders blijven bot, hout en gewei liggen zoals ze zijn achtergelaten.

Dat maakt de bovenloop van de Hunze een ander soort vindplaats dan de essenesDe hoge, gezamenlijke akker van een esdorp. De boeren hadden er elk hun eigen stroken, maar de es werd als geheel omheind. Door eeuwen bemesting met plaggen is de grond er dik en bol geworden.Alle begrippen op de Hondsrug. Waar de es het bodemarchief afdekt en bewaart wat van steen is, bewaart het dal ook wat van dier is. Wat je daar mag verwachten zijn vooral depotvondsten, voorwerpen die met opzet in het veen zijn achtergelaten.

Of dat hert is gejaagd, gegeten of neergelegd, zegt de registratie niet. Wat er staat is één regel: neolithische vuursteenbewerking en neolithisch botmateriaal van een hert. Zo'n 700 meter noordelijker, bij Hambroeken, komen het Voorste en het Achterste Diep samen en begint de Hunze. Dit is dus de eerste kilometer van een rivier waar mensen al in de steentijd langs woonden.