Moekmade, waar het dal ook het bot bewaarde

Tussen de hooilanden aan de bovenloop van de Hunze ligt een terrein van ruim een hectare dat Moekmade heet, 27 meter van het water. De naam zegt wat het was: een made is hooiland in een beekdal, en de buren heten net zo – Freemmade aan de ene kant, Stukachtermade aan de andere, met De Lagen en Middenveen ertussen. Het is de vlakke, natte kant van het landschap, hier 5 meter boven NAP met nauwelijks 2 meter verschil over vierhonderd meter.

Op het perceel is neolithisch vuursteen gevonden, en daarnaast iets wat je zelden vindt: botmateriaal van een hert. Dat is bijzonder. Vuursteen overleeft overal; bot vergaat in droge zandgrond binnen enkele eeuwen. Dat het hier bewaard bleef komt door het water – in veen en in dichtgegroeide oude meanders blijven bot, hout en gewei liggen zoals ze zijn achtergelaten.

Dat maakt de bovenloop van de Hunze een ander soort vindplaats dan de essen op de Hondsrug. Waar de es het bodemarchief afdekt en bewaart wat van steen is, bewaart het dal ook wat van dier is. Het bureauonderzoek dat het Drentse Landschap in 2010 voor het naastgelegen gebied liet doen zegt het met zoveel woorden: in het vochtige veen blijven resten van bot, hout en gewei goed bewaard, en wat je daar mag verwachten zijn vooral depotvondsten – voorwerpen die met opzet in het veen zijn achtergelaten.

Zo'n 700 meter noordelijker, bij Hambroeken, komen het Voorste en het Achterste Diep samen en begint de Hunze; dit is dus de eerste kilometer van een rivier waar mensen al in de steentijd woonden.