John en Dorothy Keur

Wie op deze kaart leest hoe Anderen er begin jaren '50 uitzag, leest bijna altijd hen. Dat er op de brinkbrinkHet open, gemeenschappelijke plein in een esdorp, vaak met bomen en een drinkpoel, waar het vee werd verzameld voordat het naar de heide of de weide ging.Alle begrippen geen boom stond, dat de drie huizen van het Tolhek als enige niet op het stroomnet zaten maar op windgeneratoren draaiden, dat er bij een preek in de school dertig vrouwen kwamen en drie of vier mannen: het staat in The Deeply Rooted (1955), het boek van John en Dorothy Keur. Ze noemden het een studie van een Drentse gemeenschap.

Dorothy Louise Strouse werd op 13 februari 1904 in New York geboren. Ze studeerde aan Hunter College en aan Columbia University, waar ze in 1941 promoveerde, en ze deed archeologisch onderzoek naar een achttiende-eeuwse Navajo-nederzetting in New Mexico. Aan Hunter College doceerde ze antropologie van 1928 tot haar pensioen in 1965; in 1951 was ze er hoogleraar. In 1928 trouwde ze met John Y. Keur, die toen bosbouw studeerde aan Yale. Volgens het Nieuwsblad van het Noorden was hij als jongen met zijn ouders uit de Bollenstreek naar Amerika geëmigreerd. Hij werd bioloog en hoogleraar aan Brooklyn College. Hij nam de hoofdstukken over natuur en landbouw voor zijn rekening, zij die over de cultuur.

Hotel Braams, en dan Anderen

In het najaar van 1951 namen ze hun intrek in hotel Braams aan de brink van Gieten. Het idee kwam van de Groningse socioloog Pieter Bouman. Hun vraag was hoe de natuurlijke omgeving en de cultuur van een dorp met elkaar samenhangen, en daarvoor leek Anderen, klein en wat afgelegen, geschikt. Het begin ging moeizaam. Pas toen de voorzitster van de Bond van Plattelandsvrouwen hen voorstelde aan de meester en aan een vooraanstaande boer, gingen de deuren open. Dorothy had moeite met het dialect, John redde zich er goed mee, en het grote gesprek bleek de landbouw.

Van september 1951 tot juni 1952 gingen ze 209 keer op bezoek in Anderen, gemiddeld anderhalf uur, en elk van de 58 huishoudens minstens één keer. Ze dronken koffie in de boerenkeukens, rond de turfkachel, waren bij een bruiloft en een begrafenis, zagen Sint-Maarten en het paasvuur. Het werden, schreef Het Parool, "gewone visites, met thee en een koekje". Meester Jan Coenraads en zijn vrouw, de enige inwoners die niet uit Drenthe kwamen, waren hun belangrijkste bron.

Wat ze opschreven

Hun boek staat vol van wat op deze kaart terugkomt. De school van 1912 met 31 kinderen en een meester die de kinderen meenam naar de hunebedden. De herinnering aan de herder die 's morgens op de hoorn blies, en dat er in 1952 nog maar één boer was met vier schapen. Een keileemvlak van zo'n 47 hectare in de noordoosthoek van het dorp, het populierenbosje van de markemarkeHet gezamenlijke grondgebied van een dorp: de heide, het veen en de weiden die de boeren samen gebruikten, en ook de vereniging van boeren die erover besliste. Wie er rechten in had, heette markegenoot.Alle begrippen, en het Kleuvenveen, het laatste stukje veen, waar ze 's winters schaatsten. Eén boer vertelde hun dat de stijlen van zijn schuur in 1650 waren gekapt.

Ook buiten Anderen keken ze rond. Eext had toen 1240 inwoners, en daar waren, zoals in meer dorpen, nog twee tot vier grote brandkuilen te zien. De kerk van Eext kreeg zelden meer dan twee of drie mensen uit Anderen, en de raad van Anloo vergaderde in Annen in een verbouwd woonhuis. Ze beschreven een begrafenisstoet van Anderen naar het kerkhof van Eext, en dat bijna elk huishouden lid was van het Groene Kruis in Rolde.

Ze wisten niet alles, en dat staat er dan ook. Drie boerderijen droegen een jaartal in de muurankers, 1789, 1793 en 1799, maar of dat bouwjaren waren, wisten de Keurs niet, en welke boerderijen het waren schreven ze er niet bij.

Na Anderen deden ze hetzelfde op de Bovenwindse Eilanden, en Dorothy ging in 1953 naar Zeeland om te onderzoeken hoe mensen op de ramp reageerden. Dertien jaar na hun eerste komst logeerden ze opnieuw in hotel Braams. Dorothy werd van 1974 tot 1979 voorzitter van de American Ethnological Society. Ze stierf op 22 maart 1989 in Montana; John overleefde haar. In 2025 verscheen een boek van Emiel Hakkenes over hun jaar in Anderen en de Koude Oorlog eromheen.