Roelof Schuiling en de es die van de kaart verdween

Op het brinkje voor Kruisstraat 15 in Annen staat sinds 2016 een gedenkteken voor Roelof Schuiling. Hij werd in 1854 in Annen geboren als zoon van Jan Warners Schuiling en Hinderkien Houwing. Hun huis stond driehonderdvijftig meter noordelijker, op De Wolden 7 en 9. Het gezin verhuisde in 1871 en het huis is in 1903 gesloopt. De onderwijsinspecteurs merkten hem op de dorpsschool op en haalden zijn ouders over om hem niet op de boerderij te houden, maar naar de kweekschool in Meppel te sturen. Vanaf 1879 gaf hij les in Deventer, waar hij uitgroeide tot een van de grondleggers van het schoolvak aardrijkskunde; zijn Handboek der Aardrijkskunde van Nederland beleefde vijf herziene drukken. Hij stierf in 1936 in Deventer.

Schuiling wilde dat kinderen het landschap zágen. Daarvoor liet hij samen met Noordhoff een reeks van 37 aardrijkskundige schoolwandplaten maken. De eerste plaat, die in 1912 verscheen, ging over zijn eigen dorp: nummer 1 uit de serie, 'Landschap bij een eschdorp (Annen, Drenthe)', met een handleiding van hem en J.M. de Feijter. Deze werd in 1912 uitgegeven door Noordhoff in Groningen. Het voorbeeld dat hij ervoor koos was de Noordes van Annen. De Noordes bestaat niet meer als open akkercomplex; een groot deel ervan ligt inmiddels onder de naoorlogse uitbreiding van Annen. Wat er van over is, is de plaat – en daarop is meer bewaard dan de akkers alleen, want boven de boomkruinen steekt de korenmolen van Dekens uit, die zelf ook is verdwenen.

Dat maakt hem het spiegelbeeld van de schoolplaat van Eext, die op deze kaart ook een eigen plek heeft. Daar liet een schilder een dorpsgezicht zien dat er nog is; hier bewaart een schoolplaat een akkercomplex dat er niet meer is. Sinds 2016 draagt ook het Schuilingcongres voor aardrijkskundedocenten zijn naam.