Jeruzalem, het uitgestoven gat

Jeruzalem heet een laagte in het zuidoosten van het Strubben-Kniphorstbos, en waar die naam vandaan komt zegt de inventarisatie van 2007 er niet bij. Wat er wél staat is hoe hij is ontstaan. Er lag al een dal uit het pleistoceen, een laagte tussen de ruggen in het smeltwaterdal, en in de negentiende en twintigste eeuw is dat dal door verstuiving verder uitgeblazen – vandaar de aanduiding uitblazingsgat, dezelfde ontstaanswijze als De Berekuil vierhonderd meter verderop. Daarna stoof het weer deels vol.

Tot in de jaren negentig was hier ongeveer een hectare open zand. Dat is dichtgegroeid, maar de vorm ligt er nog: op het eigen hoogtebeeld tekent zich een laagte van enkele hectaren af die in het midden ruim twee meter onder de omliggende randen ligt. Wie de heide en het opslagbos wegdenkt, kijkt naar een gat dat door de wind is uitgegraven.

Dat maakt deze plek iets anders dan de meeste op deze kaart. De grafheuvels en karrensporen hier zijn eeuwen geleden gemaakt en daarna alleen nog aangetast. Jeruzalem is jong, is in twee eeuwen ontstaan én weer half verdwenen, en verandert nog steeds – een landschapsvorm die zich niet aan de archeologische tijdrekening houdt.