Kloosterstraat 9, de bigamist van Eext

Aan de Kloosterstraat staat op nummer 9 een klein hallenhuishallenhuisEen boerderij waarin mens en vee onder één dak woonden, met een brede middenruimte tussen twee rijen staanders.Alle begrippen. De eerst bekende bewoner heet Jan Hamming. Hij woonde hier in 1672, het Rampjaar. Zo staat het in het haardstedenregisterhaardstedenregisterEen belastinglijst die per huis telde hoeveel haardsteden er waren. In Drenthe zijn ze bewaard vanaf de zeventiende eeuw, en daardoor zijn het ook lijsten van wie waar woonde.Alle begrippen dat de Boermarke Eext voor dit huis (E 128, old no. 207) heeft nagelopen, en het huis zelf houdt dezelfde datum aan.

Het huis heeft een zijbaanderbaanderDe grote deuropening in de zij- of achtergevel van een boerderij, waardoor de hooiwagen naar binnen reed.Alle begrippen, de grote deuropening waardoor de hooikarren naar binnen reden. Ooit zat die baander waarschijnlijk aan de achterzijde. De boerderij was toen langer. Dat is te zien op de maquette van het dorp uit 1750 in Dorpsmuseum De Kluis, een paar honderd meter verderop.

Het inkorten is nog na te zien in het hout. Een vroegere bewoner verkocht twee gebintvakkengebintHet houten skelet van een boerderij: telkens twee staanders met een dwarsbalk, die samen het dak dragen. Het aantal gebinten zegt hoe lang een huis was.Alle begrippen om aan geld te komen, en de telmerken op de bewaarde eiken gebinten beginnen daardoor pas bij III. De eerste twee vakken staan er niet meer. Sinds 2005 is de boerderij gerestaureerd, met die gebinten weer in het zicht en lemen wanden.

Er werd hier niet alleen geboerd. Wie hier woonde combineerde het boerschap met een ambacht, en het huizenboek somt ze op: wever, kleermaker, schoenmaker, bakker, kapper en molenaar.

In de twintigste eeuw werd het een huis van winkeliers. Bakker Geert Lunshof bakte hier rond 1900 zijn brood, tot hij in 1919 naar de Kerkstraat verhuisde. Na hem had schoenmaker Garbrand Bruining er een schoenwinkel met schoenmakerij. Daarna woonden er een marechaussee en een gezin uit Haren, en van 1932 tot 1935 had Frederikus der Rink er een manufacturenwinkel. De jaartallen lopen per bron iets uiteen. Het huizenboek houdt de bakkerij op 1883 tot 1919, het fotoboek op 1893 tot 1920.

In 1935 kwam kapper Harmannus Canninga uit Groningen, in een deel van de woning. Volgens het fotoboek had hij hier van 1939 tot 1946 zijn kapperszaak. Bij hem deden in de oorlog twee landwachters huiszoeking; ze namen de onderduiker mee die bij hem verbleef. In 1946 ging hij terug naar Groningen en verkocht het huis aan Roelof en Geertje Harms.

En hier woonde de bigamist van Eext.

Op 22 november 1739 hertrouwde Grietjen Jans Hamming, weduwe van Jannes Derks, in Anloo met Pieter Jans, kleermaker, jongeman van Wirdum in de Ommelanden. Ongehuwd was hij niet. Volgens Over galg en rad, het boek over de Drentse executieplaatsen, had hij een vrouw, bij wie hij twee kinderen had, en in 1736 was hij daarnaast getrouwd met Foske Meinen, bij wie hij een zoontje kreeg. Zijn eerste vrouw overleed in 1738. Met Foske was hij nog getrouwd toen hij in Anloo met Grietjen trouwde. Twee keer trouwde hij dus terwijl hij al getrouwd was. Na de dood van Grietjen verloofde hij zich in 1742 met Aaltien Egberts.

Die voorgenomen trouw moest volgens gebruik in de kerken van de omgeving worden afgekondigd. Dat werd zijn val. De dorpsoverlevering vertelt hoe. Pieter liep "op de daarde stuuver" en dook op waar werk was, en in Muntendam zat iemand die hem kende: "Maar Pieter Jans is al getrouwd! In Wirdum!" De kerspelsoldaat, die in het Kaboffie woonde, kreeg van de schulteschulteHet hoofd van een kerspel, aangesteld door de drost. Hij inde belastingen, hield toezicht en sprak recht in kleine zaken.Alle begrippen opdracht hem te halen.

Daarna ging het snel. Volgens diezelfde overlevering zat hij op 5 december een nacht in de cel van het Schultehuis, en werd hij op de twaalfde onthoofd. Welk huis dat was, vertelt de overlevering niet, maar de schulte van Anloo, Jan Homan, woonde in die jaren in Eext zelf. Het vonnis zelf is gedateerd op 10 december 1742. Het kwam van de EtstoelEtstoelHet hoogste rechtscollege van Drenthe, met de drost als voorzitter en vierentwintig etten: eigenerfde boeren, vier uit elk dingspel. Hij kwam eeuwenlang op vaste plaatsen bijeen, in Rolde en Anloo; vanaf het eind van de zeventiende eeuw in Assen.Alle begrippen, het hoogste rechtscollege van de Landschap Drenthe. "Peter Jans, uit Eext" werd schuldig verklaard aan meervoudige bigamie en veroordeeld tot de dood door onthoofding met het zwaard. Het vonnis werd voltrokken op het galgenveld bij Assen, "onder grote belangstelling".

De zaak staat als nummer 106 in de index op de criminele sententies van de Etstoel. Daar bleef het niet bij. Bijna 250 jaar later kwam hij opnieuw voor. Op 19 augustus 1989 speelden plaatselijke spelers de zaak na in de kerk van Anloo, als onderdeel van het Etstoel-spektakel dat sinds 1987 jaarlijks werd opgevoerd, en de Etstoel veroordeelde hem nog een keer.