Kloosterstraat 9, de bigamist van Eext

Aan de Kloosterstraat staat op nummer 9 een klein hallenhuis. De eerst bekende bewoner heet Jan Hamming. Hij woonde hier in 1672, het Rampjaar. Zo staat het in het haardstedenregister dat de Boermarke Eext voor dit huis (E 128, old no. 207) heeft nagelopen, en het huis zelf houdt dezelfde datum aan.

Het huis heeft een zijbaander, de grote deuropening waardoor de hooikarren naar binnen reden. Ooit zat die baander waarschijnlijk aan de achterzijde. De boerderij was toen langer. Dat is te zien op de maquette van het dorp uit 1750 in Dorpsmuseum De Kluis, een paar honderd meter verderop.

Het inkorten is nog na te zien in het hout. Een vroegere bewoner verkocht twee gebintvakken om aan geld te komen, en de telmerken op de bewaarde eiken gebinten beginnen daardoor pas bij III. De eerste twee vakken staan er niet meer.

Er werd hier niet alleen geboerd. Wie hier woonde combineerde het boerschap met een ambacht, en het huizenboek somt ze op: wever, kleermaker, schoenmaker, bakker, kapper, molenaar. Rond 1920 zat er een kapperszaakje in het voorhuis. Sinds 2005 is de boerderij gerestaureerd, met de eiken gebinten weer in het zicht en lemen wanden.

En hier woonde de bigamist van Eext.

Op 22 november 1739 hertrouwde Grietjen Jans Hamming, weduwe van Jannes Derks, in Anloo met Pieter Jans, kleermaker, jongeman van Wirdum in de Ommelanden. Pieter liep "op de daarde stuuver". Hij dook op waar werk was. Hij had in Wirdum al een vrouw toen hij hier trouwde. Toen die stierf ging hij terug en hertrouwde daar doodgemoedereerd, keerde zonder haar naar Eext terug, en verloor ook zijn vrouw hier. Een leven zonder vrouw beviel hem niet, dus zocht hij een jongere meid.

De voorgenomen trouw moest volgens gebruik in de kerken van de omgeving worden afgekondigd. Dat werd zijn val. In Muntendam zat iemand die hem kende: "Maar Pieter Jans is al getrouwd! In Wirdum!" De kerspelsoldaat, die in het Kaboffie woonde, kreeg van de schulte opdracht hem te halen.

Daarna ging het snel. Volgens de dorpsoverlevering zat hij op 5 december een nacht in de cel van het Schultehuis in Anloo, en werd hij op de twaalfde onthoofd. Het vonnis zelf is gedateerd op 10 december 1742. Het kwam van de Etstoel, het hoogste rechtscollege van de Landschap Drenthe, dat drie keer per jaar zitting hield in de middeleeuwse kerk van Anloo. "Peter Jans, uit Eext" werd schuldig verklaard aan meervoudige bigamie en veroordeeld tot de dood door onthoofding met het zwaard.

De zaak staat als nummer 106 in de index op de criminele sententies van de Etstoel. Daar bleef het niet bij. Bijna 250 jaar later kwam hij opnieuw voor. Op 19 augustus 1989 speelden plaatselijke spelers de zaak na in diezelfde kerk, als onderdeel van het Etstoel-spektakel dat sinds 1987 jaarlijks werd opgevoerd, en de Etstoel veroordeelde hem nog een keer.