Landschapssporen

Spijkerboor

De molen van Glas, en de eerste stoommachine van Drenthe

Plek met een verhaal·Later gebruik

Aan de westzijde van de hoofdweg stonden na elkaar twee molens, en op deze plek is de negentiende eeuw in het klein te volgen. In 1850 bouwde Detmer Hubbeling hier een kantige stellingmolen die koren maalde en olie sloeg. Zes jaar later kwam er een stoommachine bij, en volgens de Molendatabase was dat de eerste in deze provincie: wind wanneer het waaide, stoom wanneer het niet waaide.

Lang duurde dat niet. In de nacht van 22 op 23 november 1857 brandde de molen af. De Provinciale Drentsche en Asser courant schreef er drie dagen later over: "In den verloopen nacht is de voor eenige jaren nieuw getimmerde rogge- en pelmolen van den heer Hubbeling te Spijkerboor, totaal afgebrand. Schoon de oorzaak van dien brand onbekend is, schrijft men die echter aan kwaadwilligheid toe. De molen is tegen brandschade verzekerd." Een jaar later stond hij in een rijksoverzicht van vervallen fabrieken: door brand vernield, en niet weder opgebouwd.

Toch kwam er een molen terug. Tien jaar na de brand, in 1867, werd er een herbouwd met het hout van een koren- en pelmolen die oorspronkelijk in Annerveensekanaal stond. Molenaar werd Jan Hubbeling, de jongste zoon van Boelem. Het was een forse houten molen met een stelling op ongeveer negen meter, waarvan de achtkantstijlen doorliepen tot bijna op de begane grond en de kruislatten naar Oostfries model waren gemaakt.

Zo staat hij ook in een reisverslag in dezelfde krant, 26 juni 1875: "ginds ligt Spijkerboor in een klein boschaadje, een groepje huizen, een flinke korenmolen, die op een zijner wieken de Nederlandsche vlag draagt en die daar vrolijk doet wapperen, een stoom-oliemolen die zijn schoorsteen van verre doet zien en een herberg." Dat is het dorp in één zin: molen, schoorsteen, herberg.

In 1904 ging de molen over op J.E. Glas, die er als molenaarsknecht had gewerkt, en naar hem is hij blijven heten. In 1927 kreeg hij een elektrische aandrijving; tot 1945 werd er nog gepeld met rechtopstaande stenen, daarna met liggende. Toen het onderhoud niet meer op te brengen was viel in 1946 het besluit tot afbraak.

Bekijk deze plek op de kaart →

Op de achtergrond: de luchtfoto van deze plek (PDOK).

Gegevens

Ligging
53.07691, 6.76419
Gebied
Spijkerboor
Zekerheid van de ligging
hoog

In de buurt

  1. SpijkerboorSpijkerboor is een veenontginningsdorp op de grens waar het zand van de Hondsrug ophoudt en het veen van het Hunzedal begint.20 m
  2. Eerste molenIn 1771 kreeg Spijkerboor zijn eerste molen, op de plek van de huidige weg naar Annen; de familie Hubbeling maakte er vanaf 1832 ook een oliemolen van.70 m
  3. ≈ TolhuisBij de Hunzebrug bij Spijkerboor stond vanaf 1849 het tolhuis van de kunstweg naar Annen; oogst, mest en heideplaggen waren vrijgesteld van tol.130 m
  4. Vindplaats SpijkerboorAchter een woonhuis in Spijkerboor ligt een dekzandrug van nog geen tachtig meter waar amateurs in 1976 en 1978 vuursteen vonden.440 m
  5. HooilandenOp een deels ontzande rug in de Hooilanden lagen mesolithisch vuursteen en een scherf uit de late bronstijd – dezelfde droge kop, duizenden jaren later.600 m
  6. ≈ Visweer 1309In 1309 moesten drie huizen in Annen een vernielde visweer in de Hunze op eigen kosten herstellen. In die uitspraak duikt het dorp voor het eerst op.1,1 km
  7. Egberts LentAan de Hunzeweg in Nieuw Annerveen staat Egberts Lent, een krimpenboerderij uit 1810 met een gebint uit 1725 en een muurplaat uit 1680 erin.1,2 km
  8. Dekzandrug AnnerveenEen dekzandrug bij Nieuw-Annerveen met sporen uit het laat-paleolithicum en het mesolithicum, deel van een reeks vindplaatsen langs de Hunze.1,5 km
  9. Kanaal AnnerwijkHet kanaal van Annen naar Annerveenschekanaal kruiste vanaf 1919 de Hunze; de rivier ging in een duiker onder het kanaal door.1,5 km
  10. HiltophoeveBij de Hiltophoeve bij Nieuw-Annerveen ligt onder een veenlaagje een gaaf bewaard loopvlak van laat-paleolithische Federmesser-jagers, gevonden in 1993.1,8 km

Hemelsbreed gemeten, van dichtbij naar ver. Verschuif de band naar rechts voor de volgende.