Tynaarlo, het esdorp aan de noordrand

Aan de noordrand van deze kaart ligt Tynaarlo, en tot voor kort stond het er niet op. Het dorp viel honderdtien meter boven de rand van het kaartvlak, zodat van de hele marke alleen hunebed D6 in beeld kwam. Sinds 26 augustus 2026 ligt de kern erbinnen.

De Archeologische Monumentenkaart registreert die kern als terrein van hoge archeologische waarde: een esdorp, weergegeven op de topografische militaire kaart van 1853, met onder de bebouwing mogelijk sporen van vroegere bewoning. Dat laatste is de vaste formule bij een esdorp. Loos is ze hier niet. Tweehonderd meter noordelijker kwam in 1981 bij de aanleg van het voetbalveld een grote hoeveelheid ijzertijd-aardewerk boven.

De naam hoort bij een familie namen die op deze kaart terugkomt. Taarlo, Tynaarlo en het Arlo uit de akte van 820 lijken op elkaar, en de landschapsbiografie zegt er eerlijk bij dat onzeker is welk van de twee dorpen in die akte wordt bedoeld. Wat vaststaat is het patroon. Hier op de Hondsrug ligt hetzelfde als bij de buren. Een esdorp op het zand, met de es eromheen en het beekdal van het Oudemolensche Diep aan de oostkant.