Een pingoruïne tussen de uitblazingskommen

Midden op het Balloërveld, een paar honderd meter ten noorden van de karrensporen, liggen ronde laagtes in de heide die voor het oog familie van elkaar zijn. Ze zijn het niet. Wim de Gans en P. Cleveringa zijn ze in 1986 met de boor langsgegaan, en hun uitslag staat in de inventarisatie van de provincie: van de laagtes binnen een straal van vierhonderdvijftig meter zijn er zes door de wind uitgeschuurd, en deze ene, ongeveer honderd meter breed, is een pingoruïne van zo'n vierenhalve meter diep. Drie andere staan nog als 'nog te onderzoeken' te boek.

Het verschil zit onder de grond. Een pingoruïne is de kuil die overbleef toen aan het eind van de laatste ijstijd een ijsheuvel smolt. Hij is kegelvormig en tweeënhalf tot twintig meter diep, gevuld met water, gyttja en veen. Een uitblazingskom is een laagte die de wind in het dekzand heeft geblazen, tot op de natte ondergrond. Hij is hooguit tweeënhalve meter diep, met een vrij vlakke bodem. Een randwal helpt niet om ze uit elkaar te houden: die hoort bij een pingoruïne niet per se, en is vaak verwaaid of vergraven. De grootste kom in deze groep, bijna honderdzeventig meter breed, is juist een uitblazingskom.

En juist op het Balloërveld gaat het daarbij vaak mis. Pingo-onderzoeker Anja Verbers vertelde in oktober 2026 in een lezing dat de open plas op het veld steeds als pingoruïne op de foto gaat, terwijl het een uitblazingskom is; de echte pingoruïne ligt ernaast, begroeid. Het is "een fout die iedereen maakt", zei ze, "omdat je altijd denkt dat je een open watertje moet hebben." Hier past dat precies. Een kleine honderdvijftig meter naar het zuidwesten ligt een plas met open water, en die staat in de inventarisatie als uitblazingskom. De pingoruïne zelf heeft geen open water: hij ligt begroeid in de heide.

Dat maakt dit stukje veld een kleine les in het lezen van het landschap. Wie hier staat en de echte pingoruïne wil aanwijzen, heeft de boor nodig, of de kaart van iemand die geboord heeft.