Winckels en Goornakkers, waar de es twee keer iets prijsgaf

Ten noordoosten van Rolde, op de bouwlanden die in de topografische registratie Winckels en Goornakkers heten, staan twee archeologische monumenten ingeschreven die niets laten zien. Geen heuvel, geen wal, geen verkleuring in het gras. Twee vlakken op een kaart, van 1,3 en 2,7 hectare,210 tweehonderdtien meter uit elkaar op een vlakke es van ruim 12,5 twaalfeneenhalve meter boven NAP.

Wat eronder zit is twee keer bij toeval gevonden. Bij een karteringkarteringHet systematisch in kaart brengen van sporen of vondsten. Bij een archeologische kartering lopen onderzoekers een terrein af en tekenen ze op wat er aan het oppervlak ligt, zonder te graven. Ook het intekenen van karrensporen of celtic fields op het hoogtebeeld heet zo.Alle begrippen in 1978 leverde het noordelijke terrein 19 negentien scherven uit de ijzertijdIJzertijdca. 800 tot 12 v.Chr.Meer over deze periode op, met enkele vuurstenen werktuigen erbij. De registratie houdt het erop dat hier ook bewoning heeft gelegen uit een of meer perioden tussen het laat-paleolithicumLaat-paleolithicumca. 30.000 tot 11.000 jaar geledenMeer over deze periode en de bronstijdBronstijd1900 tot 800 v.Chr.Meer over deze periode. In 1981 werd het zuidelijke terrein doorsneden door een sloot, en in dat profiel kwam op twee plaatsen aardewerk uit de ijzertijd of de Romeinse tijdRomeinse tijd12 v.Chr. tot ca. 450 na Chr.Meer over deze periode tevoorschijn, deels uit een kuil of een paalgat.

Die laatste bijzin is het belangrijkste van de hele inschrijving. Aardewerk in de bouwvoor kan overal vandaan komen. Opgeploegd, aangereden met mest, verspreid door de tijd. Aardewerk in een kuil of een paalgat ligt nog waar iemand het heeft achtergelaten. De opsteller trekt daar de conclusie uit dat verdere sporen mogelijk nog gaaf onder de bouwvoor zitten.

Precies dat is wat een esesDe hoge, gezamenlijke akker van een esdorp. De boeren hadden er elk hun eigen stroken, maar de es werd als geheel omheind. Door eeuwen bemesting met plaggen is de grond er dik en bol geworden.Alle begrippen doet. Eeuwenlang plaggenmestplaggenStukken heide- of grasgrond met de wortels erin. Ze werden gestoken, in de stal onder het vee gelegd en met de mest erin naar de akkers gebracht.Alle begrippen opbrengen maakt de akker hoger en legt het oudere landschap eronder buiten bereik van de ploeg, en daarmee ook buiten het zicht. Op de hoogtekaart is hier een egaal vlak te zien en verder niets. Wat de twee monumenten aanwijzen is de mogelijkheid dat daar een nederzetting ligt, 180 meter van een celtic fieldceltic fieldEen prehistorisch akkersysteem van kleine, vierkante veldjes met lage wallen eromheen, als een honingraat. In Drenthe aangelegd vanaf de late bronstijd tot in de Romeinse tijd. Het Nederlandse woord is raatakker.Alle begrippen dat Sake Jager als zeker heeft begrensd.

De pin staat op het noordelijke terrein en wijst het geregistreerde vlak aan, niet de plek waar de scherven lagen. Die staat in geen enkele bron.