Gieten, een esdorp waar de spade steeds iets ouders vindt
Plek met een verhaal·Marke en boerenland
De hele dorpskern van Gieten staat geregistreerd als archeologisch monument. Gieten is een oud esdorp en de historische kern is sinds ongeveer 1840 weinig veranderd. Daardoor kunnen onder de straten, erven en tuinen nog resten van het middeleeuwse dorp en oudere bewoning bewaard zijn gebleven.
Zet de jaarschuif op 1900 en je ziet de structuur waarop die verwachting is gebaseerd: de brink met de kerk in het midden, de essen rondom het dorp en de uitbreidingen die pas na de Tweede Wereldoorlog ontstonden. Aan de Brink staan onder meer het oude gemeentehuis, waaraan in 1920 twee cachotten werden toegevoegd, en hotel Braams.
De archeologische verwachting werd de afgelopen jaren twee keer bevestigd. In november 2024 onderzocht De Steekproef onder leiding van Hans Veenstra een terrein achter een ongeveer tweehonderd jaar oude boerderij aan de Asserstraat. Daar kwamen aardewerkscherven uit de IJzertijdca. 800 tot 12 v.Chr.Meer over deze periode en de Romeinse tijd12 v.Chr. tot ca. 450 na Chr.Meer over deze periode tevoorschijn, samen met greppels, donkere verkleuringen die op afvalkuilen of paalgaten kunnen wijzen en mogelijk een waterput.
De scherven zijn niet afkomstig van Romeinen, maar waarschijnlijk van een lokale Germaanse bevolking die hier in dezelfde periode woonde. Het onderzoek bracht daarmee, voor zover nu bekend, de oudste prehistorische sporen zo dicht bij het huidige dorpscentrum aan het licht.
Dat Gieten al lange tijd een aantrekkelijke woonplek is, blijkt ook uit de opgraving anderhalve kilometer zuidelijker bij De Bloemakkers. Daar onderzocht BAAC in 2021 en 2025 een terrein van ruim drie hectare. De sporen lopen er van het Laat-paleolithicumca. 30.000 tot 11.000 jaar geledenMeer over deze periode tot in de Midden-bronstijd1575 tot 1200 v.Chr.Meer over deze periode.
De bodem onder de dorpskern vertelt zo een verhaal dat veel ouder is dan de huidige bebouwing. De brink en de essen herinneren aan het middeleeuwse esdorp, terwijl iedere nieuwe graafwerkzaamheden oudere lagen van Gieten zichtbaar kunnen maken.
Bekijk deze plek op de kaart →
Op de achtergrond: de luchtfoto van deze plek (PDOK), met de topografische kaart van 1900 eroverheen (Kadaster).
Gegevens
- Ligging
- 53.00539, 6.76323
- Gebied
- Gieten
- Perioden
- Paleolithicum, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen
- Zekerheid van de ligging
- hoog
In de buurt
Kerk van GietenDe dorpskerk van Gieten heeft klokken uit 1520 en 1565 en een rouwbord voor de heer van de verdwenen havezate Entinge, dat ooit voor het orgel moest wijken.40 m
Boerenbruiloft 1927Op 28 september 1927 werd op de Brink van Gieten een Drentse boerenbruiloft gespeeld voor zo'n 180 congresgangers; er trouwde niemand.100 m
Molen De HazewindDe Hazewind uit 1833 maakte Gieten onafhankelijk van de molens in Eext en Gasselte, en is als enige uit die molenketen overgebleven.140 m
Oorlogsmonument GietenOp de brink van Gieten staat sinds 1949 een zwerfkei die achtendertig oorlogsslachtoffers herdenkt, onder wie vierentwintig Joodse inwoners.220 m- Winkel GottfriedtVoor Bonnen 7 in Gieten liggen zes struikelstenen voor de families Gottfriedt en Meyer, wier manufacturenwinkel hier sinds 1909 stond.450 m
Station GietenHet station van Gieten opende in 1905 aan de lijn Assen–Gasselternijveen, naar een ontwerp van Eduard Cuypers; in 1947 stopte het reizigersvervoer.610 m- Bonner MolenBakker Speelman kocht in 1908 een molen in Gasselternijveen en liet hem in Bonnen weer opbouwen; in 1928 verdwenen kap en wieken.620 m
- Crematiegraven EexterwegBij rioolwerk aan de Eexterweg in Gieten kwamen in 2012 twee crematiegraven uit de ijzertijd tevoorschijn, met een potje en een bronzen ketting.740 m
Oorlogsgraven GietenOp de begraafplaats van Gieten liggen zeven Britse oorlogsgraven van één bemanning: alle zeven van 7 Squadron, gestorven op 21 oktober 1943.760 m- Zwarte HullOp de oostflank van de Hondsrug bij Bonnen ligt een droogdal uit de ijstijd; de provincie noemt het Zwarte Hull, het Kadaster Zwart Hul.770 m
Hemelsbreed gemeten, van dichtbij naar ver. Verschuif de band naar rechts voor de volgende.