Het Grevelingskanaal, en de compagnie die het veen achter Annerveen afgroef
Plek met een verhaal·Later gebruikBekijk de kaart
Midden in Annerveenschekanaal loopt het Grevelingskanaal, met aan beide oevers een rij huizen. Het ligt evenwijdig aan de grens met Groningen en is een van de weinige Drentse veenkanalen die nooit zijn gedempt. Beide zijn het werk van een compagnie.
Tussen de boerderijen van Annerveen aan de Hunze en de provinciegrens lag in het midden van de achttiende eeuw nog hoogveen. De boeren groeven vanaf hun erf in stroken naar het oosten, maar haalden de grens niet. Aan de Groningse kant ging het anders. Daar bepaalde de stad Groningen waar een kanaal kwam en waar de turf heen ging. In het Drentse deel van het Oostermoer had elke buurschap het voor het zeggen in zijn eigen gebied. Een gezag dat een kanaal kon eisen, was er niet.
In 1764 richtten zes heren de Annerveensche Heerencompagnie op om dat veen af te graven: J. van Lier, W. Hidding, J.R. Bottichius, C.W. Ellents en Willem en Lambartus Grevijlink. Lambartus, landmeter van beroep, leidde als veenbaas het werk ter plaatse. Hij verdeelde het veen in stroken van gelijke breedte, met tussen elke twee stroken een wijk. Alle wijken kwamen uit op één kanaal. Dat kanaal moest aansluiten op het Kieldiep, want over het Kieldiep ging de turf naar de stad.
Daarvoor was Groningen nodig. Over het jaar van de afspraak verschillen de bronnen. Ronald Stenvert noemt in zijn monumentengids van Drenthe 1768. Martin van Steenwijk dateert het convenant in zijn scriptie over Annerveen op 1771. Daarna werd eerst de Molenwijk gegraven, en toen het kanaal. Volgens Stenvert lag het Grevelingskanaal er in 1771–1775 en liep het door tot Bareveld, aan de Semslinie.
Veen graven vraagt handen. In 1768 vroeg Grevijlink namens de compagnie het Drentse bestuur om vrijstelling van belasting voor de arbeiders die zich er vestigden. Hij kreeg die. In dertig jaar groeide het aantal huishoudens met zo'n octrooi van 9 naar 53. Het kohier van 1807 telt 36 eigenaren van alleen een huis, zonder land. Bij de meeste van die huizen staat als eigenaar L. Grevijlink, administrateur van de compagnie.
Met een van de zes heren liep het slecht af. Johannes van Lier was ontvanger-generaal van Drenthe, en in 1785 bleek de kas van het landschap een groot tekort te hebben. Van Lier was toen al vertrokken. Zijn vierde deel in de compagnie werd volgens R.D. Mulder door Drenthe "gekocht of geannexeerd".
In 1810 verkocht de compagnie haar bezit op een veiling: 52 goederen, in Spijkerboor, de Annerveensche en de Kijlcompagnie en Eexterveen. Rond 1850 stopte hier de vervening. De compagnie is verdwenen. Haar ontwerp ligt er nog: een rechte vaart, de huizen langs het water, en een dorp dat eerst Nieuw-Annerveen heette.
Bekijk deze plek op de kaart →
Op de achtergrond: de luchtfoto van deze plek (PDOK).
Gegevens
- Ligging
- 53.07750, 6.80193
- Gebied
- Hunzedal
- Zekerheid van de ligging
- hoog
In de buurt van deze plek
Egberts LentAan de Hunzeweg in Nieuw Annerveen staat Egberts Lent, een krimpenboerderij uit 1810 met een gebint uit 1725 en een muurplaat uit 1680 erin.2,1 km- Vindplaats SpijkerboorAchter een woonhuis in Spijkerboor ligt een dekzandrug van nog geen tachtig meter waar amateurs in 1976 en 1978 vuursteen vonden.2,2 km
- SemslinieBij Eexterveenschekanaal loopt de Semslinie door het land: de rechte grens tussen Drenthe en Groningen die landmeters Johan Sems en Jan de la Haij in 1615 uitzetten.2,3 km
- HiltophoeveBij de Hiltophoeve bij Nieuw-Annerveen ligt onder een veenlaagje een gaaf bewaard loopvlak van laat-paleolithische Federmesser-jagers, gevonden in 1993.2,4 km
Herberg SpijkerboorIn de herberg aan de Oostermoer in Spijkerboor lag in 1780 moordenaar Anton Link aan een kram, die bij de verbouwing van 1879 werd teruggezet.2,5 km- Dekzandrug AnnerveenEen dekzandrug bij Nieuw-Annerveen met sporen uit het laat-paleolithicum en het mesolithicum, deel van een reeks vindplaatsen langs de Hunze.2,5 km
SpijkerboorSpijkerboor is een veenontginningsdorp op de grens waar het zand van de Hondsrug ophoudt en het veen van het Hunzedal begint.2,5 km- ≈ Visweer 1309In 1309 moesten drie huizen in Annen een vernielde visweer in de Hunze op eigen kosten herstellen. In die uitspraak duikt het dorp voor het eerst op.2,5 km
Molen van GlasAan de hoofdweg stond de molen die na de brand van 1857 werd herbouwd en naar molenaar Glas ging heten; zijn voorganger had in 1856 de eerste stoommachine van Drenthe.2,5 km- Eerste molenIn 1771 kreeg Spijkerboor zijn eerste molen, op de plek van de huidige weg naar Annen; de familie Hubbeling maakte er vanaf 1832 ook een oliemolen van.2,5 km
Hemelsbreed gemeten, van dichtbij naar ver. Verschuif de band naar rechts voor de volgende.