De risten: greppels die de heide verdeelden
Plek met een verhaal·Marke en boerenlandBekijk de kaart
De ligging van deze plek is een beredeneerde aanname; de bronnen eronder geven geen exact punt.
Eeuwenlang was de heide rond Schipborg gemeenschappelijk bezit van de markeHet gezamenlijke grondgebied van een dorp: de heide, het veen en de weiden die de boeren samen gebruikten, en ook de vereniging van boeren die erover besliste. Wie er rechten in had, heette markegenoot.Alle begrippen. Een wet uit 1837 dwong de markebesturen om de heide te verdelen onder de boeren met rechten. Rond 1850 werden de verdelingsplannen voor de marken in dit gebied vastgesteld. Volgens het inrichtings- en beheerplan van 2008 werden de nieuwe grenzen in het veld aangegeven met greppels, die risten heten. In de strubbenLaag eikenhakhout op de heide, door vee en kappen kort gehouden. Wat er nu staat, is vaak doorgeschoten tot groepjes eikenstammen.Alle begrippen van Schipborg zijn ze nog goed zichtbaar. De verdelingsplannen legden ook nieuwe wegen en waterlossingen vast.
Op een kaart staan de risten nergens. De cultuurhistorische inventarisatie van 2007 noemt ze ook in het oude holtEen bos van de marke, waar de boeren hout haalden voor gereedschap, heiningen en de bouw. Het kappen was aan regels gebonden. De naam leeft voort in veldnamen.Alle begrippen, en schrijft dat ze nooit op moderne kaarten zijn gezet: daarvoor zou veldwerk nodig zijn, samen met de oude kaarten van de markeverdeling.
Op het hoogtebeeld loopt aan de noordkant van de strubben een patroon van rechte, ondiepe greppels die haaks op elkaar staan, dwars door de grillige vorm van het strubbenbos heen. Dat zijn vermoedelijk de risten, maar zolang niemand ze naast de verdelingskaarten heeft gelegd, blijft dat een vermoeden. Verdeeld was de heide toen nog niet meteen in gebruik: pas toen guano en kunstmest gewoon werden, hielden de begrazing en het plaggensteken op.
Bekijk deze plek op de kaart →
Op de achtergrond: het schaduwreliëf uit het AHN.
Gegevens
- Ligging
- 53.07158, 6.68432
- Gebied
- Strubben-Kniphorstbos
- Zekerheid van de ligging
- laag
In de buurt van deze plek
- Verzet tegen schietbanenIn 1950 wilde Defensie schietbanen in de Strubben; Schipborg, dat blij was geweest met Rijksgrond zonder ontginning, verloor het verzet in 1951.110 m
SchietbaanDe schietbaan in het Strubben-Kniphorstbos heeft nog houten schietkokers gevuld met grind, een oefenmethode die in Nederland niet meer bestaat.410 m- BorckermeerHet Borckermeer bij Schipborg was in 1332 een grenspunt tussen marken; rond 1900 drooggelegd, ligt de kom nog als laagte in de akker bij de N34.490 m
De EschOp de es bij Schipborg is in 1960 een dolk van Frans Grand-Pressigny-vuursteen gevonden, mogelijk uit een vernield laat-neolithisch graf.550 m
AddersveentjeHet Addersveentje bij Schipborg is een uitgeveende natuurlijke laagte en een van de laatste drie open watertjes van het Strubben-Kniphorstbos.650 m- DriebergenBij Schipborg liggen zes grafheuvels op een boog die een prehistorische route over de Hondsrug markeert; uit één kwamen klokbekers en een bronzen dolk.750 m
- EswegTen noordoosten van Schipborg groef Van Giffen in 1934 een afgebrande hutkom uit de vroege middeleeuwen op, een zeldzaam spoor uit die eeuwen.760 m
De heuvel van de AnnertolBij de Annertol onder Schuilingsoord staat nog een kwart van een grafheuvel; Van Giffen groef in 1921 de rest weg, en in het restant is een kelder gebouwd.780 m- ≈ BorkerholtOver het Borkerholt, het markebos van Schipborg, is tussen 1332 en 1610 onophoudelijk geprocedeerd; na de oorlog moest elke boer er vier eiken planten.800 m
- AchterhavenSchipborg heet naar zijn haven: tot in de achttiende eeuw voeren er beurtschepen uit Groningen, tot de beek dichtslibde. De Achterhaven is wat rest.840 m
Hemelsbreed gemeten, van dichtbij naar ver. Verschuif de band naar rechts voor de volgende.