Het transformatorhuisje van Gasteren, en het jaar dat het licht aanging

Op de hoek van de Brink en de Gagels staat een klein gebouwtje dat niemand nodig lijkt te hebben: een transformatorhuisje uit 1931. Het is het kleinste rijksmonument van het dorp, en tegelijk het gebouw dat het dagelijks leven hier het snelst heeft veranderd.

Zo'n huisje zet de hoogspanning van het net om naar de spanning die in een woonhuis past. Waar er een staat, is het licht aangegaan. Voor Gasteren is dat dus rond 1931, en pas daarna kwamen de dingen die wij vanzelfsprekend vinden: een lamp die je aanknipt, een strijkijzer, later een koelkast en een melkmachine.

Het is bovendien met zorg gebouwd. De ontwerper was Siebe Jan Bouwman, gemeentearchitect van Groningen, en hij gaf het huisje de vormen van de Amsterdamse School, met metselwerk in Vlaams verband. Dat is opmerkelijk voor een nutsgebouwtje in een esdorp van een paar honderd inwoners. Het is rijksmonument geworden om precies die combinatie van architectuur, geschiedenis en gaafheid.

Water kwam veel later dan licht. In 1956 legde de Waterleidingmaatschappij Drenthe haar buizennet door Taarlo, Oudemolen, Zeegse, Gasteren en Anderen. Tot dat jaar kwam het water hier uit een pomp of een put. In datzelfde jaar boog de gemeenteraad van Anloo zich over de keerzijde: regen- en afvalwater liepen in Gasteren zonder deugdelijk stelsel weg naar de laagste plekken, en met waterleiding zou dat alleen maar erger worden.

Een kwart eeuw tussen het licht en de kraan. Zo kort geleden is het gewone leven hier veranderd.