Het dolkendepot van Anderen: acht vuurstenen dolken in een dal
Plek met een verhaal·PrehistorieBekijk de kaart
Ten noordwesten van Anderen, op de rand van het dal van het beekje dat in het dorp 't Ruum heet en op de kaart het Scheebroekerloopje, ligt een perceel in de Holtstukken. Hier stond tot in de negentiende eeuw het Boerholt, het gemeenschappelijke bos van de markeHet gezamenlijke grondgebied van een dorp: de heide, het veen en de weiden die de boeren samen gebruikten, en ook de vereniging van boeren die erover besliste. Wie er rechten in had, heette markegenoot.Alle begrippen. Daarna was het lang grasland.
Begin jaren vijftig gingen Geert Meinders en zijn vader er voor het eerst aardappels rooien. Ongeveer midden op de akker vonden ze een paar dunne, langwerpige vuurstenen, waarvan er één doormidden was. Ze wisten niet wat het was, maar zagen meteen dat het bijzonder was. Toen er een paar jaar later rogge op het perceel stond, kwamen er meer boven. Rond 1957 of 1958 raapte Hindrik Lanjouw er nog een op, van een klein zandkopje in hetzelfde perceel. Samen waren het acht vuurstenen dolken. Bloemers beschreef ze in 1968 kort in zijn overzicht van de Nederlandse dolken, maar over de vindplaats zei hij weinig meer dan dat ze in het veen van een beekdal hadden gelegen. De bruine kleur van de dolken wijst daar ook op.
Alle acht zijn van het Scandinavische type I. Dat soort dolken werd niet in Drenthe gemaakt. Het vuursteen komt uit een gebied waar knollen los in de grond liggen en niet uit de krijtrots zelf, en Jaap Beuker denkt aan de Oostzeekust van Noord-Duitsland of zuidelijk Denemarken, waar zulke dolken werden gemaakt. Ze dateren uit de tweede helft van het derde millennium voor Christus tot ongeveer 1800 voor Christus, de tijd van de Klokbekercultuur2400 tot 1900 v.Chr.Meer over deze periode en de Vroege bronstijd1900 tot 1575 v.Chr.Meer over deze periode. De vier die nog heel genoeg zijn om te meten, zijn tussen 16,8 en 17,9 centimeter lang. Dat is langer dan het gemiddelde van de Nederlandse dolken van dit type.
Opvallend zijn de punten. Bloemers dacht dat ze waren afgebroken of glad geslepen. Beuker bekeek ze in 2016 opnieuw en zag dat het natuurlijke vlakjes van de knol zijn: de punten zijn nooit afgewerkt. De dolken zijn ook nauwelijks gebruikt of bijgeslepen. Misschien maakte een stompe punt ze minder breekbaar op een reis van honderden kilometers. Het kan ook zijn dat ze nooit bedoeld waren om mee te snijden of te steken.
Van losse dolken die bewust zijn achtergelaten, kent Nederland meer voorbeelden. Een depot van meerdere dolken bij elkaar kent Nederland maar één keer. In Noord-Duitsland en Denemarken komen ze wel vaker voor, zoals bij Jever, waar in 1959 elf dolken onder een laag veen lagen. Er zijn geen afslagen of halffabricaten gevonden, dus een voorraad van een vuursteensmid lijkt het niet. Beuker houdt het op een offer, neergelegd in een nat dal. Dat past bij wat Annelou van Gijn voor Drenthe beschreef: dolken van dit type liggen vaak aan de rand van venen en beekdalen, de grens tussen het bewoonde land en de wildernis.
Compleet is het depot niet meer. Dolk III, die volgens Bloemers op de lagere school van Anderen lag, is zoek. Ook het oud-hoofd van de school heeft hem er nooit gezien. De andere zeven zijn verdeeld over vier collecties, waaronder die van het Drents Museum, en van vier ontbreekt een flink stuk. Die stukken liggen waarschijnlijk nog in de grond. Beuker schrijft dat een gericht onderzoek hier meer kan opleveren, misschien zelfs nog andere dolken.
De stip staat op het zwaartepunt van terrein 14132 van de Archeologische Monumentenkaart. Dat terrein ligt op de rand van het dal van het Scheebroeker loopje en noemt bewerkt vuursteen met twee dolken uit 1960, mogelijk een depot. Dat dit hetzelfde depot is, is onze lezing: de kaart noemt het jaar 1960 en twee dolken, Beuker acht dolken uit de jaren vijftig. Beuker legde de vindplaats in 2016 met Lanjouw vast op 20 meter van het beekje en 1,5 meter erboven, maar gaf de coördinaten niet.
Bekijk deze plek op de kaart →
Op de achtergrond: het reliëf uit het AHN.
Gegevens
- Ligging
- 53.00897, 6.67850
- Gebied
- Anderen
- Periode en cultuur
- Klokbekercultuur, Bronstijd
- Zekerheid van de ligging
- midden
In de buurt van deze plek
Het celtic field van AnderenBij Anderen ligt een celtic field van 500 bij 250 meter, gevonden op luchtfoto's, op het reliëf en door Jager; in 1936 kwamen er vier urnen boven.540 m
≈ Afslagbijl van AnderenOp de zuidhelling van het Scheebroekerdal bij Anderen vond A. van Veen een afslagbijl uit de midden-steentijd, door Newell in 1970 beschreven.680 m
≈ Vuistbijl van AnderenDe vuistbijl van Anderen is het eerste Neanderthalerwerktuig van Drenthe, gevonden in een houtwal op de dalhelling bij de Scheebroekerloop.780 m
≈ Anderse BoerholtHet verdwenen Boerholt van Anderen, in 1832 nog eenentwintig hectare kreupelhout in gemeenschappelijk bezit van de markgenoten.880 m
ScheebroekHet Scheebroek is een keileemkom in het Eexterveld waar het Scheebroekerloopje ontspringt: hier zie je wat keileem en potklei met het water doen.890 m
Messerschmitt 1943In oktober 1943 stortte ten noorden van Anderen een Messerschmitt Bf 109 neer; de piloot van negentien kwam om, de plek bleef lang herkenbaar aan distels.940 m
Boerderij AnderenDe boerderij aan het Hagenend 3 in Anderen draagt het oudst bekende gebint van Noordwest-Europa, gedateerd op 1385.1,0 km
EexterveldOp het Eexterveld bij Eext komt potklei tot vlak onder het maaiveld, en daar groeit het best ontwikkelde blauwgrasland van het Drentsche Aa-gebied.1,0 km- HeeremadenIn de Heeremaden aan het Andersche Diep werd vanaf 1982 gehooid op veen en zand; het veen werd dotterbloemhooiland, het zand bleef steken.1,1 km
≈ MuntschatIn het dal van het Rolderdiep bij Balloo werd in 1839 een Romeinse muntschat gevonden van 350 tot 370 zilveren denarii.1,1 km
Hemelsbreed gemeten, van dichtbij naar ver. Verschuif de band naar rechts voor de volgende.