Landschapssporen

Balloërveld

De Heeremaden

Plek met een verhaal·Later gebruikBekijk de kaart

Aan de westkant van het Andersche Diep, ter hoogte van de plek waar het Scheebroekenloopje erin uitkomt, liggen de Heeremaden: zo'n 20 hectare hooiland tussen de beek en de rand van het Balloërveld. Een oude sloot scheidt hier het veen in het dal van het zand op de flank. Op beide kanten is hetzelfde gedaan, en de uitkomst verschilt.

In het zuiden grenzen de maden aan de Ossenbroeken. Op die grens vond een herdersjongen in 1839 een Romeinse muntschat, in een hooiland dat toen de Hiermaat heette. De landschapsbiografie noemt de veldnaam Heermaat elders veelzeggend, in een stuk over ijzer. In ijzerrijke laagten groeiden heermoes en lidrus, paardenstaarten die ook gedroogd het hooi bedierven en het vee ziek maakten. Het boek legt die Heermaat wel aan de Anderse kant van het diep, terwijl de Heeremaden op de topografische kaart aan de westkant liggen. Of het om dezelfde maden gaat, is daarom niet zeker.

Vanaf 1982 werd er gehooid om te zien of dat op zandgrond even goed verschraalt als op veen. Verschralen is het land armer maken: met elke vracht hooi gaan er voedingsstoffen af, en wat bemest grasland was, maakt plaats voor soorten van arme grond. In 1982 stond er nog niets van de begroeiing waar het om ging. In 2009 was het eentonige grasland met Engels raaigras op het veen een dotterbloemhooiland geworden. Op het zand stond nog steeds grasland met gestreepte witbol, het stadium waarin verschralen blijft steken.

Het verschil zit in het grondwater. In het veen welt diep grondwater op dat kalk en ijzer meevoert. Waar dat ijzer aan het maaiveld komt, hecht het zich aan fosfor. Dat fosfaat kan een plant niet meer opnemen, en zo helpt de kwel mee waar het hooien alleen tekortschiet. Het zand mist die hulp.

Daar moest de humusrijke bouwvoor eraf. Direct ten noorden van de Heeremaden is dat op de flank van het dal gedaan, zonder te weten of het fosfaat al dieper in de grond zat. De planten gaven het antwoord. Kort na het afplaggen verschenen dwergzegge, veldrus, moerasrolklaver, kamgras, grote ratelaar, en de heideplanten trekrus en tormentil: soorten die er alleen komen als er in de diepere lagen weinig fosfaat meer zit. plaggenStukken heide- of grasgrond met de wortels erin. Ze werden gestoken, in de stal onder het vee gelegd en met de mest erin naar de akkers gebracht.Alle begrippen heeft volgens de onderzoekers de beste kans waar zand direct aan veen grenst, of waar kwel zit.

Bekijk deze plek op de kaart →

Op de achtergrond: de luchtfoto van deze plek (PDOK).

Gegevens

Ligging
53.01150, 6.66300
Gebied
Balloërveld
Zekerheid van de ligging
midden

In de buurt van deze plek

  1. ≈ MuntschatIn het dal van het Rolderdiep bij Balloo werd in 1839 een Romeinse muntschat gevonden van 350 tot 370 zilveren denarii.250 m
  2. ≈ Anderse BoerholtHet verdwenen Boerholt van Anderen, in 1832 nog eenentwintig hectare kreupelhout in gemeenschappelijk bezit van de markgenoten.590 m
  3. UrnenveldIn het Overdijksveld bij Gasteren groef Van Giffen een deel van een urnenveld op; onder de heide ernaast ligt volgens Spek en Zomer nog een deel.680 m
  4. GalgenbergDe Galgenberg is een grafheuvel in het noorden van het Balloërveld bij Balloo; een galg is er nooit aangetoond, archeologisch noch in de archieven.710 m
  5. StakenbergVier grafheuvels ten noorden van de Mandenberg heten samen de Stakenberg; alleen de eerste is onderzocht, en de naam wijst mogelijk op een verdwenen paal.740 m
  6. Het celtic field van AnderenBij Anderen ligt een celtic field van 500 bij 250 meter, gevonden op luchtfoto's, op het reliëf en door Jager; in 1936 kwamen er vier urnen boven.860 m
  7. KarrensporenOver het Balloërveld liep de route van Coevorden naar Groningen als een brede zone waarin karren steeds opnieuw hun sporen trokken.1,0 km
  8. Dolkendepot AnderenTen noordwesten van Anderen vonden boeren in de jaren vijftig acht vuurstenen dolken: het enige depot van meerdere dolken in Nederland.1,1 km
  9. Celtic fieldAan de zuidkant van het Balloërveld ligt een celtic field: akkertjes van dertig bij dertig meter met lage aarden walletjes ertussen.1,1 km
  10. Pingoruïne BalloërveldMidden op het Balloërveld ligt één pingoruïne tussen zes laagtes die de wind uitschuurde; aan de vorm zie je het verschil niet.1,2 km

Hemelsbreed gemeten, van dichtbij naar ver. Verschuif de band naar rechts voor de volgende.