Karrensporen in de Strubben

Dwars door de Strubben loopt een bundel karrensporen die hier ruim 100 meter breed is. Eeuwenlang liep over deze rug de route over de Hondsrug; de registratie dateert de sporen en de holle wegen ernaast op de late middeleeuwenLate middeleeuwen1050 tot 1500Meer over deze periode tot en met de nieuwe tijd. Elke kar die vastliep begon een nieuw spoor ernaast, en zo groeide één weg uit tot een web van parallelle greppels. In het reliëf zijn het ondiepe holle lijnen die samenknijpen bij een doorgang en uitwaaieren waar het terrein open was. Zet de karteringkarteringHet systematisch in kaart brengen van sporen of vondsten. Bij een archeologische kartering lopen onderzoekers een terrein af en tekenen ze op wat er aan het oppervlak ligt, zonder te graven. Ook het intekenen van karrensporen of celtic fields op het hoogtebeeld heet zo.Alle begrippen aan en je ziet welke lijnen archeologen hebben ingetekend. Toon op de kaart

In het bos staat een informatiebord. Het noemt de Hondsrugroute "de oudste hoofdweg van ons land" en schrijft dat de honderden parallelle karrensporen in dit terrein getuigen van die vijfduizend jaar oude weg. Dát er een prehistorische route over de rug liep is een redelijke reconstructie, afgeleid uit de manier waarop grafheuvels en hunebedden hier op een lijn liggen, zoals bij Driebergen en de Eexterstrubben op deze kaart. Maar de sporen die je hier ziet zijn dat bewijs niet: de registratie dateert juist déze bundel op de late middeleeuwenLate middeleeuwen1050 tot 1500Meer over deze periode tot en met de nieuwe tijd. En "de oudste hoofdweg van ons land" is een superlatief waarvoor geen bron bestaat.

Sake Jager dateerde de sporen in dit bos in 1985 al grotendeels in de middeleeuwenMiddeleeuwenca. 450 tot 1500Meer over deze periode of later. Wel hangen ze volgens hem duidelijk samen met de grafheuvels. Een kartering uit 2018, waarbij 138 zichtbare segmenten over de hele Hondsrug op het hoogtebeeld werden ingetekend, kwam op hetzelfde uit: voor geen enkel segment was overtuigend bewijs van een ouderdom van vóór de middeleeuwen te vinden. Theo Spek zag het in 1993 anders. Hij vond in de buurt van Anloo karrensporen waarin zich een volgroeide podzol had gevormd, nauwelijks anders dan in de ongestoorde grond ernaast, en concludeerde dat die sporen vele eeuwen oud zijn. En grafheuvels en hunebedden werden in de middeleeuwen nog gewoon als richtpunt gebruikt, dus een rij monumenten langs een weg dateert die weg niet.

Wat de sporen wél verraden is waar men heen wilde. Jager rekent ze tot de oostelijke tak van de route van Coevorden naar Groningen, die via Borger en Anloo over de Hondsrug liep. Een andere bundel loopt van Anloo naar hunebed D8; die ziet hij als voorganger van de Oude Zuidlaarderweg. Twee bundels in dit bos zijn gericht op de kerktoren van Anloo, en de zuidelijke buigt daar bij het naderen naartoe – precies zoals de bundel op het Balloërveld op de toren van Rolde is gericht. In een open heidelandschap was zo'n toren het enige baken dat er stond.

Hoe breed de karren waren, heeft Jager gemeten. Voor zijn kartering, die in 1988 verscheen, groef hij werkputjes dwars door een aantal sporen. De gangbaarste wielafstand was ruwweg 1,20 meter. Eén spoor was ongeveer 1 meter breed, en één ongeveer 1,50 meter. Zo'n breed spoor hoort volgens hem bij de wagens van de Hessen, Duitse kooplieden.

Wat zulke sporen waren, wisten tijdgenoten soms zelf niet. Van Lier en Tonkes schreven ze in 1792 toe aan het zware geschut waarmee de bisschop van Münster in 1672 Groningen belegerde. De werkelijkheid was alledaagser: gewone wagens, eeuwenlang. Het landschapsbestuur probeerde dat verkeer wel te regelen. Een plakkaat schreef voor dat de herenwegen vóór 1 mei 1672 geschikt moesten zijn voor het wijde spoor, en dat alleen wagens met zo'n spoor ze nog mochten berijden. Door de oorlog kwam daar weinig van terecht. In 1692 volgde een nieuwe poging, en datzelfde najaar controleerden soldaten bij de Herepoort in Groningen de wagens die van de markt in Zuidlaren terugkwamen.