Landschapssporen

Gasteren

De roomboterfabriek van Gasteren, aan de Brink

Plek met een verhaal·Later gebruikBekijk de kaart

Aan de Brink van Gasteren, tussen de nummers 3 en 5, ligt een perceel van 90 vierkante meter. Van 1895 tot 1915 stond daar de roomboterfabriek van het dorp. Er is niets van over.

Op 18 maart 1895 richtten 33 Gasterenaren bij notaris Driessen ter Meulen uit Zuidlaren de coöperatie op. Op één timmerman na waren het landbouwers, onder wie een weduwe. Ze legden samen 2.500 gulden in, in aandelen van 20 gulden, voor de grond, het gebouw en de werktuigen. Leden waren verplicht alle melk te leveren die ze zelf niet nodig hadden. Wie melk of boter aan een andere fabriek leverde, betaalde 10 gulden boete. Hoeveel aandelen iemand ook had, in de vergadering had hij één stem. De vereniging werd aangegaan voor 30 jaar.

Op 28 maart meldde de Provinciale Drentsche en Asser Courant dat W. Thies uit Gasteren directeur werd van "de op te richten roomboterfabriek". Volgens het eerste jaarverslag begon de fabriek op 3 mei. Het fabriekje werkte op handkracht, zonder stoommachine: de room werd met een centrifuge uit de melk gedraaid en daarna gekarnd. Het trok meteen bekijks. In december 1895 besloot de landbouwvereniging van Een, bij Norg, inlichtingen te vragen "van de boterfabriek te Gasteren". In januari lag er een brief van de directeur op tafel, en werden vijf leden aangewezen om de fabriek in Gasteren te gaan bekijken.

In 1903 ging de boter van Gasteren naar de Nationale Zuiveltentoonstelling in Groningen. Ze won brons. Dat was een gedeelde vierde prijs, in de rubriek boter van handkrachtfabrieken. Vijf jaar later zegde de fabriek het lidmaatschap van de Drentse bond van coöperatieve zuivelfabrieken op. Het nut woog niet op tegen de kosten, liet Gasteren weten.

De dertig jaar werden er twintig. Op 21 januari 1915 liet het bestuur de inventaris publiek verkopen, en de advertentie somt op wat er in het gebouw stond. Een voorwarmer, een roompasteur met koeler, een Alfa-centrifuge die 450 liter per uur verwerkte, een karn van 75 liter en een boterkneder van 70 centimeter doorsnee. Verder melkbakken, roomstaven, een toestel om het vetgehalte te meten, een bascule, en ongeveer vier liter boterkleursel.

Waarom het stopte, staat niet in de advertentie. Het gebouw is afgebroken.

Bekijk deze plek op de kaart →

Op de achtergrond: de luchtfoto van deze plek (PDOK).

Gegevens

Ligging
53.03600, 6.66325
Gebied
Gasteren
Zekerheid van de ligging
midden

In de buurt van deze plek

  1. Brink 4De boerderij Brink 4 in Gasteren draagt muurankers met 1784 en is daarmee mogelijk het op één na oudste gebouw van het dorp.70 m
  2. Transformatorhuisje GasterenHet transformatorhuisje op de hoek van de Brink en de Gagels in Gasteren is van 1931, in Amsterdamse Schoolstijl, en markeert het jaar dat het dorp stroom kreeg.90 m
  3. Oosteinde 1Een hallenhuisboerderij aan het Oosteinde in Gasteren met een jaartalanker uit 1798, op een erf dat vóór 1778 al bebouwd was; de naam kwam er pas in 1932 bij.170 m
  4. School en boermarkehuizenDe school van Gasteren zakte in 1937 onder de vijftig leerlingen; de boermarke liet in 1938 twee huizen bouwen om schoolkinderen aan te trekken.200 m
  5. Café Van ReinHet boerderij-café van Van Rein aan het Westeinde in Gasteren brandde in 1912 af, waarbij twee kinderen omkwamen, en in 1961 opnieuw.330 m
  6. De VenenHet Voorste Veen en het Achterste Veen bij Gasteren worden gescheiden door een dekzandduin dat over een oud beekdal is geschoven, van vóór het Holoceen.550 m
  7. Zuidesch GasterenDe Zuidesch van Gasteren ligt op potklei, en daar komt de steile overgang naar het beekdal van het Gasterensche Diep vandaan.600 m
  8. KoningskuilIn het bos tussen Gasteren en Anloo ligt de Koningskuil, een plas van twintig meter met een naam waarvan niemand weet waar hij vandaan komt.700 m
  9. VoordeBij de brug ten zuiden van Gasteren lag tot 1610 de voorde waar de handelsweg Coevorden-Groningen het Gastersche Diep passeerde.780 m
  10. De beekvondstenUit het Gastersche Diep bij Gasteren kwamen in 1988 en 1990 laatmiddeleeuws aardewerk, leer, bot en ijzer, met een zwaardfragment en een lanspunt.790 m

Hemelsbreed gemeten, van dichtbij naar ver. Verschuif de band naar rechts voor de volgende.